พระอภิธรรมปิฎก ยมก · ธรรมยมก
ปัณณัตติวาร เล่ม ๓๙
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๘–๙๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๕ ในธรรมยมกมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก ธรรมยมก ปัณณัตติวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๓๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๙)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๘๓ หน้า ๘๖๖–๘๘๒
ธรรมยมก
ปัณณัตติวารุทเทส
อุเทสวาระ
ปทโสธนวาระ อนุโลม :-
[๗๘] กุศลชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ? กุศลธรรมชื่อว่ากุศลใช่ไหม ? อกุศลชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ? อกุศลธรรมชื่อว่าอกุศลใช่ไหม ? อัพยากตะชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ? อัพยากตธรรมชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?
ปทโสธนวาระ ปฏิโลม :-
[๗๙] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่กุศลธรรม ไม่ชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?
ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่อกุศลธรรมไม่ชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?
ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่อัพยากตธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?
ปทโสธนมูลจักกวาระ อนุโลม :-
[๘๐] กุศลชื่อว่ากุศลธรรมใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรมใช่ไหม ?
กุศลชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่อกุศลชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่า กุศลธรรม ใช่ไหม ?
อกุศลชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรมใช่ไหม ?
อัพยากตะชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่ากุศลธรรมใช่ไหม ?
อัพยากตะชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ปทโสธนมูลจักกวาระ ปฏิโลม :-
[๘๑] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรมไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรมไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรมไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
สุทธธัมมวาระ อนุโลม :-
[๘๒] กุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?
อกุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?
อัพยากตะชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?
สุทธธัมมวาระ ปฏิโลม :-
[๘๓] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?
ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?
ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?
สุทธธัมมมูลจักกวาระ อนุโลม :-
[๘๔] กุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?
กุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?
อกุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?
อกุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?
อัพยากตะชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?
อัพยากตะชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ธรรมชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?
สุทธธัมมมูลจักกวาระ ปฏิโลม :-
[๘๕] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?
ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?
ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?
ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?
ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?
ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ? ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?
ปัณณัตติวารุทเทส จบ
ปัณณัตติวาระนิทเทส
ปทโสธนวาระ อนุโลม :-
[๘๖] กุศลชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
กุศลธรรมชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?
ใช่.
อกุศลชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
อกุศลธรรมชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?
ใช่.
อัพยากตะ ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
อัพยากตธรรม ชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?
ใช่.
ปทโสธนวาระ ปฏิโลม :-
[๘๗] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่กุศลธรรม ไม่ชื่อว่ากุศล ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อกุศลธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศล ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อัพยากตธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตะ ใช่ไหม ?
ใช่.
ปทโสธนมูลจักกวาระ อนุโลม :-
[๘๘] กุศลชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
อกุศลธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอกุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม.
กุศลชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
อัพยากตธรรมชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอัพยากตธรรมด้วย ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม.
อกุศลชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
กุศลธรรมชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่ากุศลธรรม ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่ากุศลธรรม.
อกุศลชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
อัพยากตธรรมชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอัพยากตธรรมด้วย ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม.
อัพยากตะชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
กุศลธรรมชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่ากุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่ากุศลธรรม.
อัพยากตะชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
อกุศลธรรมชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอกุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม.
ปทโสธนมูลจักกวาระ ปฏิโลม :-
[๘๙] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
สุทธธัมมวาระ อนุโลม :-
[๙๐] กุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
กุศลธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่ากุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม.
อกุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
อกุศลธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอกุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม.
อัพยากตะชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
อัพยากตธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอัพยากตธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม.
สุทธธัมมวาระ ปฏิโลม :-
[๙๑] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ธรรมที่เหลือ เว้นกุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม และธรรมที่เหลือเว้นกุศลด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่ากุศลด้วย ไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ธรรมที่เหลือ เว้นอกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม และธรรมที่
เหลือ เว้นอกุศลด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่าอกุศลด้วย ไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ธรรมที่เหลือ เว้นอัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม และธรรมที่เหลือ เว้นอัพยากตะด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่าอัพยากตะด้วย ไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
สุทธธัมมจักกวาระ อนุโลม :-
[๙๒] กุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
อกุศลธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอกุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม.
กุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
อัพยากตธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอัพยากตธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม.
อกุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
กุศลธรรม ชื่อว่า ธรรมด้วย ชื่อว่ากุศลธรรม ธรรมที่เหลือไม่ชื่อว่ากุศลธรรม.
อกุศลชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
อัพยากตธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอัพยากตธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม.
อัพยากตะชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
กุศลธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่ากุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม.
อัพยากตะชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ธรรมชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
อกุศลธรรม ชื่อว่าธรรมด้วย ชื่อว่าอกุศลธรรมด้วย ธรรมที่เหลือ ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม.
สุทธธัมมจักกวาระ ปฏิโลม :-
[๙๓] ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ธรรมที่เหลือ เว้นกุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม และธรรมที่เหลือเว้นกุศลด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่ากุศลด้วย ไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่กุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ธรรมที่เหลือ เว้นกุศล ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม และธรรมที่เหลือเว้นกุศลด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่ากุศลด้วย ไม่ชื่อว่า ธรรมด้วย.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ธรรมที่เหลือ เว้นอกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม และธรรมที่เหลือ
เว้นอกุศลด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่าอกุศลด้วย ไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อกุศล ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ธรรมที่เหลือ เว้นอกุศล ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม และธรรมที่เหลือ เว้นอกุศลด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่าอกุศลด้วย ไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ธรรมที่เหลือ เว้นอัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม และธรรมที่เหลือ เว้นอัพยากตะด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่าอัพยากตะด้วยไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่ชื่อว่ากุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
ไม่ใช่อัพยากตะ ไม่ชื่อว่าธรรม ใช่ไหม ?
ธรรมที่เหลือ เว้นอัพยากตะ ไม่ชื่อว่าอัพยากตธรรม และ
ธรรมที่เหลือ เว้นอัพยากตะด้วย ธรรมด้วย ไม่ชื่อว่าอัพยากตะด้วยไม่ชื่อว่าธรรมด้วย.
ไม่ใช่ธรรม ไม่ชื่อว่าอกุศลธรรม ใช่ไหม ?
ใช่.
นิทเทสวาระ จบ
ปัณณัตติวาระนิทเทส จบ
ปัจจุปปันนวาระ
ใน
ปวัตติอุปปาทวาระ
ปุคคลวาระ อนุโลม :-
[๙๔] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อกุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าอกุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
[๙๕] กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, อัพยากตธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
ในอรูปภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต กุศลธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น แต่อัพยากตธรรมไม่ใช่กำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น, ในปัญจโวการภูมิ ในอุปปาทขณะแห่งกุศลจิต กุศลธรรมด้วย อัพยากตธรรมด้วยกำลังเกิดแก่บุคคลเหล่านั้น.
ก็หรือว่าอัพยากตธรรมกำลังเกิดแก่บุคคลใด, กุศลธรรมก็กำลังเกิดแก่บุคคลนั้น ใช่ไหม ?
จบ ปัณณัตติวาร