นิทเทสแห่งธรรมวาร เล่ม ๓๙

วิ. จิตที่เป็นอดีต ...

อนุ. จิตของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้วหรือ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้น ...

ปฏิ. หรือว่าจิตของบุคคลใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตของบุคคลนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?

วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ก้าวล่วงภังคขณะ แต่ไม่ก้าวล่วงอุปปาทขณะก็หามิได้ ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ก้าวล่วงภังคขณะด้วย ไม่ก้าวล่วงอุปปาทขณะด้วย

๑. สุทธจิตตสามัญญะ

๒. ธัมมวารนิทเทส

๑. อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาร

{๕๘} [๘๔] อนุ. จิตใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าจิตใดจักดับ ไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ?

วิ. ถูกแล้ว

อนุ. จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าไมใช่จักดับ จักเกิดหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใด ไม่ใช่จักดับ จักเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ ?

วิ. ไม่ใช่

๒. อุปปาทุปปันนวาร

{๕๙} [๘๕] อนุ. จิตใดกำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าจิตใดเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?

วิ. ในภังคขณะ จิตเกิดแล้ว แต่จิตนั้นกำลังเกิดก็หาไม่ ในอุปปาทขณะ จิตเกิดแล้วด้วย กำลังเกิดด้วยอนุ. จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?

วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นไม่เกิดแล้วก็หาไม่ จิตที่เป็นอดีตและอนาคต ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิดหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

๓. นิโรธุปปันนวาร

{๖๐} [๘๖] อนุ. จิตใดกำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าจิตใดเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตเกิดแล้ว แต่จิตนั้นกำลังดับก็หาไม่ ในภังคขณะ จิตเกิดแล้วด้วย กำลังดับด้วย

อนุ. จิตใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นไม่เกิดแล้วก็หามิได้ จิตที่เป็นอดีตและอนาคตไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

๔. อุปปาทวาร

{๖๑} [๘๗] อนุ. จิตใดกำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้วหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิดหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้วหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นไม่เคยเกิดแล้วก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เคยเกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตไม่ใช่เคยเกิดแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่เคยเกิดแล้วด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย[๘๘] อนุ. จิตใดกำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดจักเกิด จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นจักไม่เกิดก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตที่เป็นอดีตเท่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตที่เป็นอดีตเท่านั้นไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย[๘๙] อนุ. จิตใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดจักเกิด จิตนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เคยเกิดแล้ว แต่จิตนั้นจักไม่เกิดก็หามิได้ จิตที่เป็นปัจจุบันไม่ใช่เคยเกิดแล้วด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?

วิ. จิตที่เป็นอดีตจักไม่เกิด แต่จิตนั้นเคยเกิดแล้ว จิตที่เป็นปัจจุบัน ไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่เคยเกิดแล้วด้วย

๕. นิโรธวาร

{๖๒} [๙๐] อนุ. จิตใดกำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าเคยดับแล้วหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดเคยดับแล้ว จิตนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้วหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นไม่เคยดับแล้วก็หามิได้ ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่เคยดับแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?

วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ใช่เคยดับแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับก็หามิได้ ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่เคยดับแล้วด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย[๙๑] อนุ. จิตใดกำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดจักดับ จิตนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นจักไม่ดับก็หามิได้ จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่จักดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?

วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นกำลังดับ จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย

[๙๒] อนุ. จิตใดเคยดับแล้ว จิตนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดจักดับ จิตนั้นชื่อว่าเคยดับแล้ว ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่เคยดับแล้ว แต่จิตนั้นจักไม่ดับก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตไม่ใช่เคยดับแล้วด้วย ไม่ใช่จักดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้ว ?

วิ. จิตที่เป็นอดีตจักไม่ดับ แต่จิตนั้นไม่เคยดับแล้วก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่เคยดับแล้วด้วย

๖. อุปปาทนิโรธวาร

{๖๓} [๙๓] อนุ. จิตใดกำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าเคยดับแล้วหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดเคยดับแล้ว จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้วหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นไม่เคยดับแล้วก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เคยดับแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตไม่ใช่เคยดับแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่เคยดับแล้วด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย[๙๔] อนุ. จิตใดกำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าจิตใดจักดับ จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?

วิ. จิตที่เป็นอนาคตจักดับ แต่จิตนั้นกำลังเกิดก็หาไม่ ในอุปปาทขณะ จิตจักดับด้วย กำลังเกิดด้วย

อนุ. จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นจักไม่ดับก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตที่เป็นอดีตเท่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?

วิ. ถูกแล้ว

[๙๕] อนุ. จิตใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฎิ. หรือว่าจิตใดจักดับ จิตนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่เคยเกิดแล้ว แต่จิตนั้นจักไม่ดับก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตไม่ใช่เคยเกิดแล้วด้วย ไม่ใช่จักดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?

วิ. จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิดแล้วก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่เคยเกิดแล้วด้วย

๗. อุปปัชชมานนนิโรธวาร

{๖๔} [๙๖] อนุ. จิตใดกำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?

วิ. จิตที่เป็นอดีตและอนาคตไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นกำลังเกิดก็หาไม่ ในอุปปาทขณะ จิตไม่ใช่กำลังดับด้วย กำลังเกิดด้วย

อนุ. จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นชื่อว่ากำลังดับหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอดีตและอนาคต ไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นกำลังดับก็หาไม่ ในภังคขณะ จิตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย กำลังดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดกำลังดับ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?

วิ. ถูกแล้ว

๘. อุปปัชชมานุปปันนวาร

{๖๕} [๙๗] อนุ. จิตใดเกิดอยู่ จิตนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าจิตใดเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าเกิดอยู่ ?

วิ. ในภังคขณะ จิตเกิดแล้ว แต่จิตนั้นเกิดอยู่ก็หาไม่ ในอุปปาทขณะ จิตเกิดแล้วด้วย เกิดอยู่ด้วยอนุ. จิตใดไม่ใช่เกิดอยู่ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?

วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ใช่เกิดอยู่ แต่จิตนั้นไม่ใช่เกิดแล้วก็หามิได้ จิตที่เป็นอดีตและอนาคตไม่ใช่เกิดอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดอยู่ ?

วิ. ถูกแล้ว

๙. นิรุชฌมานุปปันนวาร

{๖๖} [๙๘] อนุ. จิตใดดับอยู่ จิตนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าจิตใดเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าดับอยู่ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตเกิดแล้ว แต่จิตนั้นดับอยู่ก็หาไม่ ในภังคขณะ จิตเกิดแล้วด้วย ดับอยู่ด้วย

อนุ. จิตใดไม่ใช่ดับอยู่ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตไม่ใช่ดับอยู่ แต่จิตนั้นไม่ใช่เกิดแล้วก็หามิได้ จิตที่เป็นอดีตและอนาคตไม่ใช่ดับอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่ดับอยู่ ?

วิ. ถูกแล้ว

๑๐. อุปปันนุปปาทวาร

{๖๗} [๙๙] อนุ. จิตใดเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้วหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าเกิดแล้ว ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้วหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอดีต ไม่ใช่เกิดแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิดแล้วก็หามิได้ จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เกิดแล้วด้วย ไม่ใช่เคยเกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้ว ?

วิ. จิตที่เป็นปัจจุบันไม่ใช่เคยเกิดแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่เกิดแล้วก็หามิได้ จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เคยเกิดแล้วด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วย[๑๐๐] อนุ. จิตใดเกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดจักเกิด จิตนั้นชื่อว่าเกิดแล้ว ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เกิดแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่จักเกิดก็หามิได้ จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่เกิดแล้วด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้ว ?

วิ. จิตที่เป็นปัจจุบันไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นไม่ใช่เกิดแล้วก็หามิได้ จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วย

๑๑. อตีตานาคตวาร

{๖๘} [๑๐๑] อนุ. จิตใดเคยเกิดแล้ว แต่จิตนั้นเกิดแล้วก็หาไม่ จิตนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดจักเกิด แต่จิตนั้นเกิดแล้วก็หาไม่ จิตนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว แต่จิตนั้นไม่เกิดแล้วก็หามิได้ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นไม่ใช่เกิดแล้วก็หามิได้ จิตนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?

วิ. ถูกแล้ว

๑๒. อุปปันนุปปัชชมานวาร

{๖๙} [๑๐๒] อนุ. จิตเกิดแล้ว ชื่อว่าเกิดอยู่หรือ ?

วิ. ในภังคขณะ จิตเกิดแล้ว แต่เกิดอยู่ก็หาไม่ ในอุปปาทขณะ จิตเกิดแล้วด้วย เกิดอยู่ด้วย

ปฏิ. จิตเกิดอยู่ ชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

อนุ. จิตไม่ใช่เกิดแล้ว ชื่อว่าไม่ใช่เกิดอยู่หรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. จิตไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?

วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ใช่เกิดอยู่ แต่ไม่ใช่เกิดแล้วก็หามิได้ จิตที่เป็นอดีตและอนาคตไม่ใช่เกิดอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วย

๑๓. นิรุทธนิรุชฌมานวาร

{๗๐} [๑๐๓] อนุ. จิตดับแล้ว ชื่อว่าดับอยู่หรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. จิตดับอยู่ ชื่อว่าดับแล้วหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตไม่ใช่ดับแล้ว ชื่อว่าไม่ใช่ดับอยู่หรือ ?

วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ใช่ดับแล้ว แต่ไม่ใช่ดับอยู่ก็หามิได้ ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่ดับแล้วด้วย ไม่ใช่ดับอยู่ด้วยอนุ. จิตไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่าไม่ใช่ดับแล้วหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอดีต ไม่ใช่ดับอยู่ แต่ไม่ใช่ดับแล้วก็หามิได้ ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้น ไม่ใช่ดับอยู่ด้วย ไม่ใช่ดับแล้วด้วย

๑๔. อติกกันตกาลวาร

{๗๑} [๑๐๔] อนุ. จิตใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้วหรือ ?

วิ. ในภังคขณะ จิตก้าวล่วงอุปปาทขณะ แต่ไม่ก้าวล่วงภังคขณะ จิตที่เป็นอดีตก้าวล่วงอุปปาทขณะด้วย ก้าวล่วงภังคขณะด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?

วิ. จิตที่เป็นอดีต ...

อนุ. จิตใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้วหรือ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคต ...

ปฏิ. หรือว่าจิตใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วง ไปแล้ว จิตนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?

วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ก้าวล่วงภังคขณะ แต่ก้าวล่วงอุปปาทขณะก็หามิได้ ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ก้าวล่วงภังคขณะด้วย ไม่ก้าวล่วงอุปปาทขณะด้วย

๑. สุทธจิตตสามัญญะ

๓. ปุคคลธัมมวารนิทเทส

๑. อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาร

{๗๒} [๑๐๕] อนุ. จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ ไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ?

วิ. ถูกแล้ว