พระอภิธรรมปิฎก ยมก · จิตตยมก
นิทเทสแห่งธรรมวาร เล่ม ๓๙
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๘–๗๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๕ ในจิตตยมกมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก จิตตยมก นิทเทสแห่งธรรมวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๓๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๙)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๘๓ หน้า ๘๓๒–๘๔๖
กำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?
จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคต.
ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาล ก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?
จิตในภังคขณะไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งภังคะขณะ แต่ก้าวล่วงแล้วซึ่งอุปปาทขณะ, จิตในอุปปาทขณะก็ดี จิตที่เป็นอนาคตก็ดี ไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งภังคะขณะด้วย ไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งอุปปาทขณะด้วย.
ปุคคลวารนิเทส จบ
ธรรมวารนิทเทส
อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ :-
[๕๘] จิตใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับใช่ไหม ?
ใช่.
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่จักดับจักเกิดใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับจักเกิด, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ ใช่ไหม ?
ไม่มี.
อุปปาทุปปันนวาระ :-
[๕๙] จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?
ในภังคขณะ จิตเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะจิตเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังเกิดด้วย.
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
จิตในภังคขณะไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?
ใช่.
นิโรธุปปันนวาระ :-
[๖๐] จิตใดกำลังดับ, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?
จิตในอุปปาทขณะเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ จิตในภังคขณะเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังดับด้วย.
จิตใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
จิตในอุปปาทขณะไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
ใช่.
อุปปาทวาระ :-
[๖๑] จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดเคยเกิด, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่เคยเกิด ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นเคยเกิด จิตในภังคขณะและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เคยเกิดด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เคยเกิด จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?
จิตในอุปปาทะขณะไม่ใช่เคยเกิด แต่จิตนั้นกำลังเกิด จิตในภังคขณะและจิตที่เป็นอนาคต ไม่เคยเกิดด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย.
จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดจักเกิด จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นจักเกิด, จากในภังค-ขณะ และจิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?
จิตในอุปปาทะขณะไม่ใช่จักเกิดแต่จิตนั้นกำลังเกิด จิตในภังค-ขณะและจิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย.
จิตใดเคยเกิด, จิตนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดจักเกิด, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอนาคตไม่เคยเกิดแต่จิตนั้นจักเกิด, จิตที่เป็นปัจจุบันไม่ใช่เคยเกิดด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักเกิดแต่จิตนั้นเคยเกิด จิตที่เป็นปัจจุบันไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่เคยเกิดด้วย.
นิโรธวาระ :-
[๖๒] จิตใดกำลังดับ, จิตนั้นเคยดับ ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดเคยดับ, จิตนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับแต่จิตนั้นเคยดับ, จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังดับ ไม่ใช่เคยเกิดด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่เคยดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
จิตในภังคขณะไม่ใช่เคยดับ แต่จิตนั้นกำลังดับ, จิตในอุปปาท-ขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่เคยดับด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย.
จิตใดกำลังดับ, จิตนั้นจักดับ ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดจักดับ, จิตนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?
จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังดับแต่จิตนั้นจักดับ, จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่จักดับด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
จิตในภังคขณะไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นกำลังดับ, จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย.
จิตใดเคยดับ, จิตนั้นจักดับ ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดจักดับ, จิตนั้นเคยดับ ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดไม่ใช่เคยดับ, จิตนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?
จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่เคยดับแต่จิตนั้นจักดับ,จิตในภังคขณะไม่ใช่เคยดับด้วย ไม่ใช่จักดับด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นเคยดับ, จิตในภังคขณะไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่เคยดับด้วย.
อุปปาทนิโรธวาระ :-
[๖๓] จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นเคยดับ ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดเคยดับ จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นเคยดับ, จิตในภังคขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เคยดับด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่เคยดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?
จิตในอุปปาทะขณะไม่เคยดับ แต่จิตนั้นกำลังเกิด, จิตในภังค-ขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เคยดับด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย.
จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นจักดับ ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดจักดับ, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอนาคตจักดับ แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด, จิตในอุปปาท-ขณะจักดับด้วย กำลังเกิดด้วย.
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิด, แต่จิตนั้นจักดับจิตในภังคขณะและจิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักดับด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?
ใช่.
จิตใดเคยเกิด, จิตนั้นจักดับ ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดจักดับ, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?
จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่เคยเกิด แต่จิตนั้นจักดับ, จิตในภังคขณะไม่ใช่เคยเกิดด้วย ไม่ใช่จักดับด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นเคยเกิด จิตในภังคขณะไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่เคยเกิดด้วย.
อุปปัชชมานนิโรธวาระ :-
[๖๔] จิตใดกำลังเกิด, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด, จิตในอุปปาทขณะไม่ใช่กำลังดับด้วย กำลังเกิดด้วย.
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับ, จิตในภังคขณะไม่ใช่กำลังเกิดด้วย กำลังดับด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดกำลังดับ, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?
ใช่.
อุปปัชชมานุปปันนวาระ :-
[๖๕] จิตใดกำลังเกิดอยู่, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?
จิตในภังคขณะเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ จิตในอุปปาทขณะเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังเกิดอยู่ด้วย.
จิตใดไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
จิตในภังคขณะไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?
ใช่.
นิรุชฌมานุปปันนวาระ :-
[๖๖] จิตใดกำลังดับอยู่, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดเกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?
จิตในอุปปาทขณะเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นไม่ใช่กำลังอยู่ จิตในภังคขณะเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังดับอยู่ด้วย.
จิตใดไม่ใช่กำลังดับอยู่ จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
จิตในอุปปาทขณะไม่ใช่กำลังดับอยู่ แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ใช่กำลังดับอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?
ใช่.
อุปปันนุปาทวาระ :-
[๖๗] จิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดเคยเกิด, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดจักเกิด, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นเคยเกิด, จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย ไม่ใช่เคยเกิดด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่เคยเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นปัจจุบันไม่เคยเกิด แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เคยเกิดด้วย ไม่ใช่เคยเกิดขึ้นแล้วด้วย.
จิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว แต่จิตนั้นจักเกิด, จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นปัจจุบันไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.
อตีตานาคตวาระ :-
[๖๘] จิตใดเคยเกิด แต่จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดจักเกิด แต่จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดไม่ใช่เคยเกิด แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?
ใช่.
อุปปันนุปปัชชมานวาระ :-
[๖๙] จิตที่เกิดขึ้นแล้ว, กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?
จิตในภังคขณะเกิดขึ้นแล้ว แต่ไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตในอุป-ปาทะขณะเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังเกิดอยู่ด้วย.
จิตที่กำลังเกิดอยู่, เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
ใช่.
จิตที่ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, ไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?
ใช่.
จิตที่ไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
จิตในภังคขณะไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ แต่เกิดขึ้นแล้ว, จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดขึ้นแล้วด้วย.
นิรุทธนิรุชฌมานวาระ :-
[๗๐] จิตใดดับแล้ว, จิตนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดกำลังดับอยู่ จิตนั้นดับแล้ว ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
จิตใดไม่ใช่ดับแล้ว จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?
จิตในภังคขณะไม่ใช่ดับแล้ว แต่จิตนั้นกำลังดับอยู่ จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่ดับแล้วด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย.
จิตใดไม่ใช่กำลังดับอยู่, จิตนั้นไม่ใช่ดับแล้ว ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับอยู่ แต่จิตนั้นดับแล้ว, จิตในอุปปาท-ขณะและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังดับอยู่ด้วย ไม่ใช่ดับแล้วด้วย.
อติกกันตกาลวาระ :-
[๗๑] จิตใดก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ (อุป-ปาทขณะ) มีกาลก้าวล่วงแล้ว. จิตนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะกำลังดับอยู่(ภังคขณะ) มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?
จิตในภังคขณะก้าวล่วงแล้วซึ่งอุปปาทขณะ แต่ไม่ก้าวล่วงซึ่งภังคขณะ จิตที่เป็นอดีตก้าวล่วงอุปปาทขณะด้วย ก้าวล่วงภังคขณะด้วย.
ก็หรือว่าจิตใดก้าวล่วงซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ (ภังค-ขณะ) มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะกำลังเกิดอยู่(อุปปาทขณะ) มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?
จิตที่เป็นอดีต.
จิตใดก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ (อุปปาทขณะไม่มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ (ภังคขณะ) ไม่มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?
จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคต.
ก็หรือว่าจิตใดก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกําลังดับอยู่ (ภังค-ขณะ) ไม่มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ (อุปปาทขณะ) ไม่มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?
จิตในภังคขณะไม่ก้าวล่วงซึ่งภังคขณะ แต่ก้าวล่วงซึ่งอุปปาทขณะ,จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคต ไม่ก้าวล่วงภังคขณะด้วย ไม่ก้าวล่วงอุปปาทขณะด้วย.
ธรรมวารนิทเทส จบ
ปุคคลธรรมวารนิทเทส
อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ :-
[๗๒] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นจักดับ ไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?
ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับไม่ใช่จักเกิด. จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?
ใช่.
จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิดกำลังดับ, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับจักเกิด ใช่ไหม ?
ไม่ใช่.
ก็หรือว่าจิตใดของบุคคลใด ไม่ใช่จักดับ จักเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ ใช่ไหม ?
ไม่มี.
อุปปาทปปันนวาระ :-
[๗๓] จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตนั้นของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?
จบ นิทเทสแห่งธรรมวาร