นิทเทสแห่งปุคคลธรรมวาร เล่ม ๓๙

วิ. ในภังคขณะ จิตก้าวล่วงอุปปาทขณะ แต่ไม่ก้าวล่วงภังคขณะ จิตที่เป็นอดีตก้าวล่วงอุปปาทขณะด้วย ก้าวล่วงภังคขณะด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?

วิ. จิตที่เป็นอดีต ...

อนุ. จิตใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว จิตนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้วหรือ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคต ...

ปฏิ. หรือว่าจิตใดล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่ดับอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วง ไปแล้ว จิตนั้นล่วงไปทุก ๆ ขณะที่ไม่ใช่เกิดอยู่ ชื่อว่ามีกาลล่วงไปแล้ว ?

วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ก้าวล่วงภังคขณะ แต่ก้าวล่วงอุปปาทขณะก็หามิได้ ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ก้าวล่วงภังคขณะด้วย ไม่ก้าวล่วงอุปปาทขณะด้วย

๑. สุทธจิตตสามัญญะ

๓. ปุคคลธัมมวารนิทเทส

๑. อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาร

{๗๒} [๑๐๕] อนุ. จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับ ไม่ใช่จักเกิดหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ ไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ ?

วิ. ถูกแล้ว

อนุ. จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับ จักเกิดหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด กำลังดับ ?

วิ. ไม่ใช่

๒. อุปปาทุปปันนวาร

{๗๓} [๑๐๖] อนุ. จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?

วิ. ในภังคขณะ จิตเกิดแล้ว แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังเกิดก็หาไม่ ในอุปปาทขณะ จิตเกิดแล้วด้วย กำลังเกิดด้วยอนุ. จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?

วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่เกิดแล้วก็หามิได้ จิตที่เป็นอดีตและอนาคตไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?

วิ. ถูกแล้ว

๓. นิโรธุปปันนวาร

{๗๔} [๑๐๗] อนุ. จิตใดของบุคคลใดกำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเกิดแล้วหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตเกิดแล้ว แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นกำลังดับก็หาไม่ ในภังคขณะ จิตเกิดแล้วด้วย กำลังดับด้วยอนุ. จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เกิดแล้วหรือ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่เกิดแล้วก็หามิได้ จิตที่เป็นอดีตและอนาคตไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ?

วิ. ถูกแล้ว

๔. อุปปาทวาร

{๗๕} [๑๐๘] อนุ. จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้วหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฎิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้วหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่เคยเกิดแล้วก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่เคยเกิดแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตไม่ใช่เคยเกิดแล้ว แต่จิตนั้นของบุคคลนั้น ไม่ใช่กำลังเกิดก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่เคยเกิดแล้วด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย[๑๐๙] อนุ. จิตใดของบุคคลใดกำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังเกิด ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นจักไม่เกิดก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตที่เป็นอดีตเท่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังเกิด ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิดก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตที่เป็นอดีตเท่านั้นไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย[๑๑๐] อนุ. จิตใดของบุคคลใดเคยเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักเกิดหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยเกิดแล้ว ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักเกิดหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่เคยเกิดแล้ว แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นจักเกิด จิตที่เป็นปัจจุบัน ไม่ใช่เคยเกิดแล้วด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยเกิดแล้ว ?

วิ. จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักเกิด แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่เคยเกิดแล้วก็หามิได้ จิตที่เป็นปัจจุบันไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่เคยเกิดแล้วด้วย

๕. นิโรธวาร

{๗๖} [๑๑๑] อนุ. จิตใดของบุคคลใดกำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยดับแล้วหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดเคยดับแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่า ไม่ใช่เคยดับแล้วหรือ ?

วิ. จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่เคยดับแล้วก็หามิได้ ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่เคยดับแล้วด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?

วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ใช่เคยดับแล้ว แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับก็หามิได้ ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่เคยดับแล้วด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย[๑๑๒] อนุ. จิตใดของบุคคลใดกำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่ากำลังดับ ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้น ไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นจักไม่ดับก็หามิได้ จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่จักดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่กำลังดับ ?

วิ. ในภังคขณะ จิตไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับก็หามิได้ จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่กำลังดับด้วย[๑๑๓] อนุ. จิตใดของบุคคลใดเคยดับแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าจักดับหรือ ?

วิ. ไม่ใช่

ปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดจักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าเคยดับแล้ว ?

วิ. ไม่ใช่

อนุ. จิตใดของบุคคลใดไม่ใช่เคยดับแล้ว จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่จักดับหรือ ?

วิ. ในอุปปาทขณะ จิตที่เป็นอนาคตเท่านั้นไม่ใช่เคยดับแล้ว แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นจักไม่ดับก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตไม่ใช่เคยดับแล้วด้วย ไม่ใช่จักดับด้วยปฏิ. หรือว่าจิตใดของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตนั้นของบุคคลนั้นชื่อว่าไม่ใช่เคยดับแล้ว ?

วิ. จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่จักดับ แต่จิตนั้นของบุคคลนั้นไม่เคยดับแล้วก็หามิได้ ในภังคขณะ จิตไม่ใช่จักดับด้วย ไม่ใช่เคยดับแล้วด้วย๑. ปัณณัตติวารอุทเทส

{๗๗} ในข้อที่ว่า จิตของบุคคลใด ท่านแสดงไว้โดยภาวะแห่งตน ในข้อที่ว่า ในจิตใดแล ในจิตของบุคคลใด ท่านแสดงไว้โดยอรรถเดียวกัน