arnon.worldเข้าสู่ระบบ

พระอภิธรรมปิฎก ยมก · จิตตยมก

นิทเทสแห่งปุคคลวาร เล่ม ๓๙

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๔–๕๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๕ ในจิตตยมกมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ

พระอภิธรรมปิฎก ยมก จิตตยมก นิทเทสแห่งปุคคลวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๓๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๙)

ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่

ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๘๓ หน้า ๘๑๔–๘๓๒

หน้า ๘๑๔

นิทเทสวาระ

ปุคคลวาระนิทเทส

อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ :-

[๔๔] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นจักดับ จักไม่เกิด ใช่ไหม ?

ในอุปปาทักขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด ไม่ใช่กำลังดับ จักดับไม่ใช่จักเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลนอกจากนี้ จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ จักดับด้วยเกิดด้วย

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ จักไม่เกิด จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นจักไม่ดับจักเกิด ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักไม่ดับจักเกิด จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิดกำลังดับ ใช่ไหม ?

ไม่มี.

หน้า ๘๑๕

อุปปาทุปปันนวาระ :-

[๔๕] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นเกิดแล้วใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้ว นี้จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้วด้วยกำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดแล้วใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดแล้ว บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วยไม่ใช่เกิดแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

หน้า ๘๑๖

นิโรธุปปันนวาระ :-

[๔๖] จิตของบุคคลใดกำลังดับ จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้วใช่ไหม ?

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

ในอุปปาทักขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังดับด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดแล้วใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว, บุคคลผู้เข้าอยู่ซึ่งนิโรธสมาบัติก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใด ไม่ใช่จักเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

หน้า ๘๑๗

อุปปาทวาระ :-

[๔๗] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิดใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้าอยู่ซึ่งนิโรธสมาบัติก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิดแล้วด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่เคยเกิดใช่ไหม ?

เคยเกิด.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ไม่มี.

จิตของบุคคลใดกำลังเกิด จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต, จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด

หน้า ๘๑๘

แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักไม่เกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิตของบุคคลนอกนั้น จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิดด้วย จักเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิดด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติ อยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิด, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้น ไม่ใช่จักเกิดแต่จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังเกิด ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิตจิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักเกิดด้วย ไม่ใช่กำลังเกิดด้วย.

หน้า ๘๑๙

จิตของบุคคลใดเคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักเกิด จิตของบุคคลที่เหลือนอกนั้นเคยเกิดด้วย จักเกิดด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

นิโรธวาระ :-

[๔๘] จิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นเคยดับใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

หน้า ๘๒๐

ในอุปปาทขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับด้วย กำลังดับด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับใช่ไหม ?

เคยดับ.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เคยดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ไม่มี.

จิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต, จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิตของบุคคลนอกนั้น จิตของบุคคลเหล่านั้นกำลังดับด้วย จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับ ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับ แต่จิตของ

หน้า ๘๒๑

บุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับด้วย กำลังดับด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับใช่ไหม ?

จักดับ.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

กำลังดับ.

จิตของบุคคลใดเคยดับ, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลที่เหลือนอกนั้นเคยดับด้วย จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นเคยดับใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดไม่เคยดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่-ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับ ใช่ไหม ?

เคยดับ.

หน้า ๘๒๒

อุปปาทนิโรธวาระ :-

[๔๙] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นเคยดับใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลที่เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี, จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยดับด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยดับใช่ไหม ?

เคยดับ.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เคยดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ไม่มี.

จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

หน้า ๘๒๓

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติ อยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นจักดับ, ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย ไม่ใช่จักดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

จิตของบุคคลใดเคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นจักดับ ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลที่เหลือนอกนั้นเคยเกิดด้วย จักดับด้วย.

หน้า ๘๒๔

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักดับ, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตของบุคคลใดไม่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักดับ ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่เคยเกิด ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

อุปปัชชมานนิโรธวาระ :-

[๕๐] จิตของบุคคลใดกำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับ ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิด ใช่ไหม ?

บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด, ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลัง

หน้า ๘๒๕

ดับด้วย กำลังเกิดด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิด, จิตของบุคคลนั้นกำลังดับใช่ไหม ?

บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับ, ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดด้วย กำลังดับด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดกำลังดับ, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

อุปปัชชมานุปปันนวาระ :-

[๕๑] จิตของบุคคลใดกำลังเกิดอยู่, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นกำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, ในอุปปาทะขณะแห่งจิต จิตของ

หน้า ๘๒๖

บุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังเกิดอยู่ด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว, บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติ อยู่ก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

ใช่.

นิรุชฌมานุปปันนวาระ :-

[๕๒] จิตของบุคคลใดกำลังดับอยู่, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

หน้า ๘๒๗

ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่, ในภังคขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้วด้วย กำลังดับด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่กำลังดับอยู่, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ในอุปปาทขณะแห่งจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว, บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดีบุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตบุคคลเหล่านั้น ไม่ใช่กำลังดับอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

ใช่.

อุปปันนุปปาทวาระ :-

[๕๓] จิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นเคยเกิดใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดเคยเกิด จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้วใช่ไหม ?

หน้า ๘๒๘

บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว บุคคลที่ถึงพร้อมด้วยจิตเหล่านั้น จิตของบุคคลเหล่านั้นเคยเกิดแล้วด้วย เกิดขึ้นแล้ว.

จิตของบุคคลใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัจฉิมจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้ว แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่จักเกิด, บุคคลที่ถึงพร้อมด้วยจิตที่เหลือนอกนั้น จิตของบุคคลเหล่านั้นเกิดขึ้นแล้วด้วย จักเกิดด้วย

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิด, จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้วใช่ไหม ?

บุคคลผู้เข้านิโรธสมาบัติอยู่ก็ดี บุคคลผู้เกิดอยู่ในอสัญญสัตตภูมิก็ดี จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิด แต่จิตของบุคคลเหล่านั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, บุคคลที่ถึงพร้อมด้วยจิต จิตของบุคคลเหล่านั้นจักเกิดด้วยเกิดขึ้นแล้วด้วย.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่เคยเกิดใช่ไหม ?

เคยเกิด.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่เคยเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

หน้า ๘๒๙

ไม่มี.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิดใช่ไหม ?

จักเกิด.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิด, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

เกิดขึ้นแล้ว.

อตีตานาคตวาระ :-

[๕๔] จิตของบุคคลใดเคยเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นจักเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดจักเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว จิตของบุคคลนั้นเคยเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตของบุคคลใดไม่ใช่เคยเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว,จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ไม่มี.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ใช่จักเกิดแต่จิตของบุคคลนั้นเกิดขึ้นแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ใช่เคยเกิด ใช่ไหม ?

เคยเกิด.

หน้า ๘๓๐

อุปปันนุปปัชชมานวาระ :-

[๕๕] จิตใดเกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นกำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่ดับแล้ว แต่กำลังดับอยู่ จิตในอุปปาทขณะก็ดี จิตที่เป็นอนาคตก็ดีไม่ใช่ดับแล้วด้วย ไม่ใช่กำลังดับอยู่ด้วย.

จิตใดกำลังเกิดอยู่, จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตใดไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ ใช่ไหม ?

ใช่.

จิตใดไม่ใช่กำลังเกิดอยู่, จิตนั้นไม่ใช่เกิดขึ้นแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ใช่กำลังเกิดอยู่แต่เกิดขึ้นแล้ว, จิตที่เป็นอดีตและจิตที่เป็นอนาคตไม่ใช่กำลังเกิดอยู่ด้วย ไม่ใช่เกิดขึ้นแล้วด้วย.

นิรุทธนิรุชฌมานวาระ :-

[๕๖] จิตใดดับแล้ว, จิตนั้นกำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดกำลังดับอยู่, จิตนั้นดับแล้ว ใช่ไหม ?

ไม่ใช่.

จิตใดไม่ใช่ดับแล้ว, จิตนั้นไม่ใช่กำลังดับอยู่ ใช่ไหม ?

หน้า ๘๓๑

จิตในภังคขณะไม่ใช่ดับแล้ว แต่กำลังดับอยู่ จิตในอุปปาท-ขณะก็ดี จิตที่เป็นอนาคตก็ดีไม่ใช่ดับแล้วด้วย ไม่ใช่กำลังดับอยู่ด้วย.

จิตใดไม่ใช่กำลังดับอยู่, จิตนั้นไม่ใช่ดับแล้ว ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีตไม่ใช่กำลังดับอยู่ แต่ดับแล้ว จิตในอุปปาทขณะก็ดี จิตที่เป็นอนาคตก็ดี ไม่ใช่กำลังดับอยู่ด้วย ไม่ใช่ดับแล้วด้วย.

อติกกันตวาระ :-

[๕๗] จิตของบุคคลใดก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตของบุคคลนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะก้าวล่วงแล้วซึ่งอุปปาทขณะ ไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งภังคขณะจิตที่เป็นอดีต ก้าวล่วงแล้วซึ่งอุปปาทขณะด้วย ก้าวล่วงแล้วซึ่งภังคขณะด้วย.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลัง-ดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตของบุคคลนั้นก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตที่เป็นอดีต.

จิตของบุคคลใดไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะ

หน้า ๘๓๒

กำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในอุปปาทขณะและจิตที่เป็นอนาคต.

ก็หรือว่าจิตของบุคคลใดไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังดับอยู่ มีกาลก้าวล่วงแล้ว, จิตของบุคคลนั้นไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งขณะอันเป็นขณะกำลังเกิดอยู่ มีกาล ก้าวล่วงแล้ว ใช่ไหม ?

จิตในภังคขณะไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งภังคะขณะ แต่ก้าวล่วงแล้วซึ่งอุปปาทขณะ, จิตในอุปปาทขณะก็ดี จิตที่เป็นอนาคตก็ดี ไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งภังคะขณะด้วย ไม่ก้าวล่วงแล้วซึ่งอุปปาทขณะด้วย.

ปุคคลวารนิเทส จบ

ธรรมวารนิทเทส

อุปปาทนิโรธกาลสัมเภทวาระ :-

[๕๘] จิตใดกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับ, จิตนั้นจักดับไม่ใช่จักเกิด ใช่ไหม ?

ใช่.

ก็หรือว่าจิตใดจักดับไม่ใช่จักเกิด, จิตนั้นกำลังเกิดไม่ใช่กำลังดับใช่ไหม ?

จบ นิทเทสแห่งปุคคลวาร