ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒

๓. เหตุสัมปยุตตทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

เหตุปัจจัย

{๑๐๓} [๑๒๖] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยเหตุอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากเหตุอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่สัมปยุตด้วยเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

(พึงให้พิสดารด้วยเหตุนี้ เหมือนกับสเหตุกทุกะ ไม่มีข้อแตกต่างกัน)

จบ เหตุสัมปยุตตทุกะ

๔. เหตุสเหตุกทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๐๔} [๑๒๗] สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและมีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักรนัย) โมหะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... (พึงผูกเป็นจักรนัย) ในปฏิสนธิขณะ อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะเกิดขึ้น ... (พึงผูกเป็นจักรนัย) (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและมีเหตุทั้งที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อโทสะ อโมหะแล สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยอโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักรนัย) โมหะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... (พึงผูกเป็นจักรนัย) ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)[๑๒๘] สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยขันธ์ที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุ ทั้งที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และสภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)[๑๒๙] สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุ ทั้งที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... (พึงผูกเป็นจักรนัย) โมหะอาศัยโลภะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักรนัย) ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุ ทั้งที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุและสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุทั้งที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุ ทั้งที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อโทสะและอโมหะอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุและอโลภะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓) (ย่อ พึงให้พิสดารอย่างนี้)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๑๐๕} [๑๓๐] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”

ในอธิปติปัจจัย ” ๙ ”

ในอนันตรปัจจัย ” ๙ ” ...

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นอธิปัตยาทิปัจจัย

{๑๐๖} [๑๓๑] สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุ และที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย คือ อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะเกิดขึ้น ... (พึงผูกเป็นจักรนัย) ในปฏิสนธิขณะ ... (บริบูรณ์แล้ว มี ๙ วาร)ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาร

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนอาเสวนปัจจัย ” ๙ ”

นกัมมาทิปัจจัย

{๑๐๗} [๑๓๒] สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและมีเหตุเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยขันธ์ที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ...

สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุ ทั้งที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... เพราะนวิปากปัจจัย เพราะนวิปปยุตตปัจจัย

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๑๐๘} [๑๓๓] ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาร

ในนปุเรชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนอาเสวนปัจจัย ” ๙ ”

ในนกัมมปัจจัย ” ๓ ”

ในนวิปากปัจจัย ” ๙ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ๙ ”

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๑๐๙} [๑๓๔] ในนอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนปุเรชาตปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนอาเสวนปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนกัมมปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนวิปากปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๙ ”

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นอธิปติทุกนัย

{๑๑๐} [๑๓๕] ในเหตุปัจจัย กับนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ” ๙ ”

ในอนันตรปัจจัย ” ” ๙ ” ...

ในอวิคตปัจจัย ” ” ๙ ”

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียานุโลม

(จบ ปฏิจจวาร)

(สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร)

๔. เหตุสเหตุกทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๑๑} [๑๓๖] สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุโดยเหตุปัจจัย คือ อโลภะเป็นปัจจัยแก่อโทสะอโมหะโดยเหตุปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร) (๑)สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุ ทั้งที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย คือ อโลภะเป็นปัจจัยแก่อโทสะ อโมหะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (พึงให้พิสดาร) (๓)

อารัมมณปัจจัย

{๑๑๒} [๑๓๗] สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุโดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภสภาวธรรมที่เป็นเหตุ สภาวธรรมที่เป็นเหตุทั้งหลายจึงเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภสภาวธรรมที่เป็นเหตุ ขันธ์ที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุจึงเกิดขึ้น (๒)สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุ ทั้งที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะ