ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒

เหตุญฺเจว สเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เจว สเหตุโก จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุ ปจฺจยา. อโลภํ ปฏิจฺจ อโทโส อโมโห. (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ.) โลภํ ปฏิจฺจ โมโห. (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ.) ปฏิสนฺธิกฺขเณ อโลภํ ปฏิจฺจ อโทโส อโมโห. (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ.) (๑)

เหตุญฺเจว สเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก เจว น จ เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เหตุํ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๒)

เหตุญฺเจว สเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เจว สเหตุโก จ สเหตุโก เจว น จ เหตุ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. อโลภํ ปฏิจฺจ อโทโส อโมโห สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา. (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ.) โลภํ ปฏิจฺจ โมโห สมฺปยุตฺตกา

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุ และที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) โมหะอาศัยโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) ในปฏิสนธิขณะ อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์อาศัยเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุมีเหตุและที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ อโทสะ อโมหะ และสัมปยุตตขันธ์อาศัยอโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) โมหะและสัมปยุตตขันธ์อาศัยโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๓)

จ ขนฺธา. (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ.) ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๓) สเหตุกญฺเจว น จ เหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก เจว น จ เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สเหตุกญฺเจว น จ เหตุํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๑)

สเหตุกญฺเจว น จ เหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เจว สเหตุโก จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สเหตุเก เจว น จ เหตู ขนฺเธ ปฏิจฺจ เหตู. ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๒)

สเหตุกญฺเจว น จ เหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เจว สเหตุโก จ สเหตุโก เจว น จ เหตุ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. สเหตุกญฺเจว น จ เหตุํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา เหตุ จ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๓)

สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๑)สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ เหตุอาศัยขันธ์ที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุมีเหตุและที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ และเหตุอาศัยขันธ์ ๑ ที่มี เหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๓)

เหตุญฺเจว สเหตุกญฺจ สเหตุกญฺเจว น จ เหตุญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เจว สเหตุโก จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. อโลภญฺจ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปฏิจฺจ อโทโส อโมโห. (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ.) โลภญฺจ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปฏิจฺจ โมโห. (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ.) ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๑)

เหตุญฺเจว สเหตุกญฺจ สเหตุกญฺเจว น จ เหตุญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก เจว น จ เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สเหตุกญฺเจว น จ เหตุํ เอกํ ขนฺธญฺจ เหตุญฺจ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๒)

เหตุญฺเจว สเหตุกญฺจ สเหตุกญฺเจว น จ เหตุญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เจว สเหตุโก จ สเหตุโก เจว น จ เหตุ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. สเหตุกญฺเจว น จ เหตุํ เอกํ ขนฺธญฺจ อโลภญฺจ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา อโทโส อโมโห จ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๓)

(สงฺขิตฺตํ. เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ.) ๑. ปจฺจยานุโลม ๒. สงฺขฺยาวาร

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุมีเหตุและที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะและสัมปยุตตขันธ์เกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) โมหะอาศัยโลภะและสัมปยุตตขันธ์ เกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๑)

สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุมีเหตุและที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุและอาศัยเหตุเกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๒)สภาวธรรมที่เป็นเหตุมีเหตุและที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุมีเหตุและที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ อโทสะ และอโมหะอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุและอาศัยอโลภะเกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๓)

(ย่อ พึงขยายให้พิสดารอย่างนี้)

สุทฺธ เหตุยา นว, อารมฺมเณ นว, อธิปติยา นว, อนนฺตเร นว ฯเปฯ (สพฺพตฺถ นว.) อวิคเต นว. (เอวํ คเณตพฺพํ.) อนุโลมํ นิฏฺฐิตํ. _____ ๒. ปจฺจยปจฺจนีย ๑. วิภงฺควาร

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ

อนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ

(ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาระ)

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (พึงนับอย่างนี้)

อนุโลม จบ

นอธิปตฺยาทิ เหตุญฺเจว สเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เจว สเหตุโก จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา. อโลภํ ปฏิจฺจ อโทโส อโมโห. (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ.) ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (ปริปุณฺณํ นว.) นปุเรชาเต นว, นปจฺฉาชาเต นว, นอาเสวเน นว.

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นอธิปติปัจจัยเป็นต้น

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุ และที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย ได้แก่ อโทสะ อโมหะอาศัยอโลภะเกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (บริบูรณ์แล้ว มี ๙ วาระ)

นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

นอาเสวนปัจจัยมี ๙ วาระ

นกมฺมาทิ เหตุญฺเจว สเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก เจว น จ เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นกมฺมปจฺจยา. เหตุํ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา เจตนา. (๑)

สเหตุกญฺเจว น จ เหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก เจว น จ เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นกมฺมปจฺจยา. สเหตุเก เจว น จ เหตุ ขนฺเธ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา เจตนา. ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๑)

เหตุญฺเจว สเหตุกญฺจ สเหตุกญฺเจว น จ เหตุญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก เจว น จ เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นกมฺมปจฺจยา. เหตุญฺจ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา เจตนา. นวิปากปจฺจยา. นวิปฺปยุตฺตปจฺจยา. _____ ๒. ปจฺจยปจฺจนีย ๒. สงฺขฺยาวาร

นกัมมปัจจัยเป็นต้น

สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตเจตนาอาศัยเหตุเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตเจตนาอาศัยขันธ์ที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุมีเหตุและที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตเจตนาอาศัยเหตุและ สัมปยุตตขันธ์เกิดขึ้นเพราะนวิปากปัจจัย เพราะนวิปปยุตตปัจจัย

สุทฺธ นอธิปติยา นว, นปุเรชาเต นว, นปจฺฉาชาเต นว, นอาเสวเน นว, นกมฺเม ตีณิ, นวิปาเก นว, นวิปฺปยุตฺเต นว. (เอวํ คเณตพฺพํ.) ปจฺจนียํ นิฏฺฐิตํ.

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

นอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ

นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

นอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ

นกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ

นวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ

นวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ (พึงนับอย่างนี้)

ปัจจนียะ จบ

๓. ปจฺจยานุโลมปจฺจนีย เหตุทุก เหตุปจฺจยา นอธิปติยา นว, นปุเรชาเต นว, นปจฺฉาชาเต นว, นอาเสวเน นว, นกมฺเม ตีณิ, นวิปาเก นว, นวิปฺปยุตฺเต นว. (เอวํ คเณตพฺพํ.) อนุโลมปจฺจนียํ นิฏฺฐิตํ.

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

นอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

นปุเรชาตปัจจัย ” มี ๙ วาระ

นปัจฉาชาตปัจจัย ” มี ๙ วาระ

นอาเสวนปัจจัย ” มี ๙ วาระ

นกัมมปัจจัย ” มี ๓ วาระ

นวิปากปัจจัย ” มี ๙ วาระ

นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๙ วาระ

(พึงนับอย่างนี้)

อนุโลมปัจจนียะ จบ

_____ ๔. ปจฺจยปจฺจนียานุโลม นอธิปติทุก นอธิปติปจฺจยา เหตุยา นว, อารมฺมเณ นว, อนนฺตเร นว ฯเปฯ อวิคเต นว. (เอวํ คเณตพฺพํ.) ปจฺจนียานุโลมํ นิฏฺฐิตํ. (สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา.) _____ ๔. เหตุสเหตุกทุก ๗. ปญฺหาวาร ๑. ปจฺจยานุโลม ๑. วิภงฺควาร

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นอธิปติทุกนัย

เหตุปัจจัย กับนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ

อารัมมณปัจจัย ” มี ๙ วาระ

อนันตรปัจจัย ” มี ๙ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย ” มี ๙ วาระ

(พึงนับอย่างนี้)

ปัจจนียานุโลม จบ

(สหชาตวาร ปัจจยวาร นิสสยวาร สังสัฏฐวาร และสัมปยุตตวาร เหมือน กับปฏิจจวาร)