ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒

๒. สเหตุกทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๓๙} [๔๙] สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)

[๕๐] สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะขันธ์ที่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... กฏัตตารูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๓)

[๕๑] สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ และโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ และโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๓)

อารัมมณปัจจัย

{๔๐} [๕๒] สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ...(๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และโมหะอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๓)

[๕๓] สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ และโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)

อธิปติปัจจัย

{๔๑} [๕๔] สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๓)

[๕๕] สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือ มหาภูตรูป ๑ ... จิตตสมุฏฐานรูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)

อนันตราทิปัจจัย

{๔๒} [๕๖] สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอนันตรปัจจัย เพราะสมนันตรปัจจัย เพราะสหชาตปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะสหชาตปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุเกิดขึ้น โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะสหชาตปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๓ โมหะและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓){๔๓} [๕๗] สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะสหชาตปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป

๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอกเกิดขึ้น ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มีมหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะสหชาตปัจจัย (วารทั้ง ๕ เหล่านี้เหมือนกับเหตุปัจจัย ไม่มีความต่างกัน) (๒)

อัญญมัญญปัจจัย

{๔๔} [๕๘] สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอัญญมัญญปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัย ขันธ์ ๑ ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอัญญมัญญปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ที่มีเหตุเกิดขึ้น .. (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอัญญมัญญปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และโมหะอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และหทัยวัตถุอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๓)[๕๙] สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอัญญมัญญปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และหทัยวัตถุอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (ย่อ พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตว์) (๑)

สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอัญญมัญญปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุ (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอัญญมัญญปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ และโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและยอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)

นิสสยาทิปัจจัย

{๔๕} [๖๐] สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนิสสยปัจจัย เพราะอุปนิสสยปัจจัย เพราะปุเรชาตปัจจัย เพราะอาเสวนปัจจัย เพราะกัมมปัจจัย เพราะวิปากปัจจัย เพราะอาหารปัจจัย เพราะอินทริยปัจจัย เพราะฌานปัจจัย เพราะมัคคปัจจัย (ฌานปัจจัยก็ดี มัคคปัจจัยก็ดี เหมือนกับสหชาตปัจจัย พาหิรมหาภูตรูปไม่มี) เพราะสัมปยุตตปัจจัย เพราะวิปปยุตตปัจจัย เพราะอัตถิปัจจัย เพราะนัตถิปัจจัย เพราะวิคตปัจจัย เพราะอวิคตปัจจัย

๑.ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๔๖} [๖๑] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๖ ”

ในอธิปติปัจจัย ” ๕ ”

ในอนันตรปัจจัย ” ๖ ”

ในสมนันตรปัจจัย ” ๖ ”

ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาร

ในอัญญมัญญปัจจัย ” ๖ ”

ในนิสสยปัจจัย ” ๙ ”

ในอุปนิสสยปัจจัย ” ๖ ”

ในปุเรชาตปัจจัย ” ๖ ”

ในอาเสวนปัจจัย ” ๖ ”

ในกัมมปัจจัย ” ๙ ”

ในวิปากปัจจัย ” ๙ ”

ในอาหารปัจจัย ” ๙ ”

ในอินทริยปัจจัย ” ๙ ”

ในฌานปัจจัย ” ๙ ”

ในมัคคปัจจัย ” ๙ ”

ในสัมปยุตตปัจจัย ” ๖ ”

ในวิปปยุตตปัจจัย ” ๙ ”

ในอัตถิปัจจัย ” ๙ ”

ในนัตถิปัจจัย ” ๖ ”

ในวิคตปัจจัย ” ๖ ”

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๔๗} [๖๒] สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

(ข้อความทั้งหมดพึงเพิ่มเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตว์)

นอารัมมณาทิปัจจัย

{๔๘} [๖๓] สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่มีเหตุ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... สำหรับพวกอสัญญสัตว์มีมหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

{๔๙} สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย (เหมือนกับสหชาตปัจจัย ในอนุโลม) เพราะนอนันตรปัจจัย เพราะนสมนันตรปัจจัย เพราะนอัญญมัญญปัจจัย เพราะนอุปนิสสยปัจจัย เพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

[๖๔] สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

{๕๐} สภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ และโมหะอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงทราบความพิสดารจนถึงพวกอสัญญสัตว์) (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุ (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... กฏัตตารูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๓)

[๖๕] สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ และโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะ ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)สภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๓)

นปัจฉาชาตาทิปัจจัย

{๕๑} [๖๖] สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัย เพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มีเหตุอาศัยขันธ์ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... (๑)

{๕๒} สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่ไม่มีเหตุอาศัยขันธ์ที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่อุตุเป็นสมุฏฐาน ...

สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาทั้งหลายอาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ สัมปยุตตเจตนาทั้งหลายอาศัยขันธ์และโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น ... เพราะ

{๕๓} นวิปากปัจจัย (ไม่มีปฏิสนธิ)

นอาหาราทิปัจจัย

{๕๔} [๖๗] สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอาหารปัจจัย เพราะนอินทริยปัจจัย เพราะนฌานปัจจัย เพราะนมัคคปัจจัย เพราะนสัมปยุตตปัจจัย

นวิปปยุตตาทิปัจจัย

{๕๕} [๖๘] สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ และโมหะอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๓)สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ และโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... เพราะโนนัตถิปัจจัย เพราะโนวิคตปัจจัย (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๕๖} [๖๙] ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ” ๓ ”

ในนอธิปติปัจจัย ” ๙ ”

ในนอนันตรปัจจัย ” ๓ ”

ในนสมนันตรปัจจัย ” ๓ ”

ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ๓ ”

ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ๓ ”

ในนปุเรชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนอาเสวนปัจจัย ” ๙ ”

ในนกัมมปัจจัย ” ๔ ”

ในนวิปากปัจจัย ” ๙ ”

ในนอาหารปัจจัย ” ๑ ”

ในนอินทริยปัจจัย ” ๑ ”

ในนฌานปัจจัย ” ๑ ”

ในนมัคคปัจจัย ” ๑ ”

ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ๓ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ๖ ”

ในโนนัตถิปัจจัย ” ๓ ”

ในโนวิคตปัจจัย ” ๓ ”

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๕๗} [๗๐] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนอนันตรปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนสมนันตรปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนปุเรชาตปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนอาเสวนปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนกัมมปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนวิปากปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๓ ”

ในโนนัตถิปัจจัย ” ” ๓ ”

ในโนวิคตปัจจัย ” ” ๓ ”

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๕๘} [๗๑] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในอนันตรปัจจัย ” ” ๒ ”

ในสมนันตรปัจจัย ” ” ๒ ”

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๒ วาร)

ในวิปากปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในอาหารปัจจัย ” ” ๒ ”

ในอินทริยปัจจัย ” ” ๒ ”

ในฌานปัจจัย ” ” ๒ ”

ในมัคคปัจจัย ” ” ๑ ”

ในสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๒ ” ...

ในอวิคตปัจจัย ” ” ๒ ”

(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียานุโลม

(จบ ปฏิจจวาร)

(สหชาตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)

๒. สเหตุกทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๕๙} [๗๒] สภาวธรรมที่มีเหตุทำสภาวธรรมที่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (บทที่มีสภาวธรรมที่มีเหตุเป็นมูลเหมือนกับปฏิจจวาร)สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (เหมือนกับปฏิจจวารนั่นเอง) (๑)

สภาวธรรมที่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีเหตุทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายทำโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่มีเหตุทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๒)