พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · รูปีทุกะ
ปัจจยวาร เล่ม ๔๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๖๑–๒๖๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๔ ในรูปีทุกะมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ รูปีทุกะ ปัจจยวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๔๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๔๒ หน้า ๑๙๐–๑๙๖
ในอาเสวนปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร
ในกัมมปัจจัย ” ” ๙ ”
ในวิปากปัจจัย ” ” ๙ ”
ในอาหารปัจจัย ” ” ๙ ”
ในอินทริยปัจจัย ” ” ๙ ”
ในฌานปัจจัย ” ” ๙ ”
ในมัคคปัจจัย ” ” ๑ ”
ในสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๓ ”
ในวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๙ ”
ในอัตถิปัจจัย ” ” ๙ ”
ในนัตถิปัจจัย ” ” ๓ ”
ในวิคตปัจจัย ” ” ๓ ”
ในอวิคตปัจจัย ” ” ๙ ”
จบ ปัจจนียานุโลม
(จบ ปฏิจจวาร)
(แม้สหชาตวารก็เหมือนกับปฏิจจวาร)
๑๑.รูปีทุกะ ๓. ปัจจยวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๒๖๑} [๑๐๑] สภาวธรรมที่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... (เหมือนกับปฏิจจวาร) (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นรูปอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)
สภาวธรรมที่เป็นรูปและที่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นรูปอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (วารที่เหลือก็อย่างนี้ พึงจำแนกปวัตติกาลและปฏิสนธิกาล) (๓)
อารัมมณปัจจัย
{๒๖๒} [๑๐๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ จักขุวิญญาณอาศัยจักขายตนะเกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัยกายายตนะ ขันธ์ที่ไม่เป็นรูปอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้นในปฏิสนธิขณะ ... (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๒)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปและที่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณและจักขายตนะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยกายวิญญาณและกายายตนะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นรูปและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (ย่อ) (๓)
๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร
สุทธนัย
{๒๖๓} [๑๐๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร
ในอารัมมณปัจจัย ” ๓ ”
ในอธิปติปัจจัย ” ๙ ”
ในอนันตรปัจจัย ” ๓ ”
ในสมนันตรปัจจัย ” ๓ ”
ในสหชาตปัจจัย ” ๙ ”
ในอัญญมัญญปัจจัย ” ๖ ”
ในนิสสยปัจจัย ” ๙ ”
ในอุปนิสสยปัจจัย ” ๓ ”
ในปุเรชาตปัจจัย ” ๓ ”
ในอาเสวนปัจจัย ” ๓ ”
ในกัมมปัจจัย ” ๙ ” ...
ในมัคคปัจจัย ” ๙ ”
ในสัมปยุตตปัจจัย ” ๓ ”
ในวิปปยุตตปัจจัย ” ๙ ”
ในอัตถิปัจจัย ” ๙ ”
ในนัตถิปัจจัย ” ๓ ”
ในวิคตปัจจัย ” ๓ ”
ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”
จบ อนุโลม
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร
นเหตุปัจจัย
{๒๖๔} [๑๐๔] สภาวธรรมที่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... สำหรับพวกอสัญญสัตว์มีมหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ จักขุวิญญาณอาศัยจักขายตนะเกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัยกายายตนะเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็นอเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่เป็นรูปและที่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (พึงทำปวัตติกาลและปฏิสนธิกาล) (๓)
[๑๐๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)
สภาวธรรมที่เป็นรูปและที่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)
[๑๐๖] สภาวธรรมที่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปและที่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็นอเหตุกะและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปและที่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณและจักขายตนะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ ... ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยกายวิญญานและกายายตนะ ... ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นรูปและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่เป็นรูปและที่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปและที่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็นอเหตุกะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นรูปและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)
ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร
สุทธนัย
{๒๖๕} [๑๐๗] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร
ในนอารัมมณปัจจัย ” ๓ ”
ในนอธิปติปัจจัย ” ๙ ”
ในนอนันตรปัจจัย ” ๓ ”
ในนสมนันตรปัจจัย ” ๓ ”
ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ๓ ”
ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ๓ ”
ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาร
ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๙ ”
ในนอาเสวนปัจจัย ” ๙ ”
ในนกัมมปัจจัย ” ๔ ”
ในนวิปากปัจจัย ” ๙ ”
ในนอาหารปัจจัย ” ๑ ”
ในนอินทริยปัจจัย ” ๑ ”
ในนฌานปัจจัย ” ๔ ”
ในนมัคคปัจจัย ” ๙ ”
ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ๓ ”
ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ๒ ”
ในโนนัตถิปัจจัย ” ๓ ”
ในโนวิคตปัจจัย ” ๓ ”
จบ ปัจจนียะ
๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ
เหตุทุกนัย
{๒๖๖} [๑๐๘] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร
(ย่อ พึงเพิ่มเข้ามาทุก ๆ วาร)
ในนกัมมปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร
ในนวิปากปัจจัย กับ ... ” ๙ ”
ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๓ ”
ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๑ ”
ในโนนัตถิปัจจัย ” ” ๓ ”
ในโนวิคตปัจจัย ” ” ๓ ”
จบ อนุโลมปัจจนียะ
๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม
นเหตุทุกนัย
{๒๖๗} [๑๐๙] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร
(พึงเพิ่มเข้ามาทุก ๆ วาร) ...
ในฌานปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร
ในมัคคปัจจัย ” ” ๓ ” ...
ในอวิคตปัจจัย ” ” ๙ ”
จบ ปัจจนียานุโลม
(จบ ปัจจยวาร)
(แม้นิสสยวารก็เหมือนกับปัจจยวาร)
๑๑. รูปีทุกะ ๕. สังสัฏฐวาร
๑-๔. ปัจจยานุโลมาทิ
{๒๖๘} [๑๑๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปเจือปนกับสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ เจือปนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ เจือปนกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ...
{๒๖๙} ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร ...
ในอวิคตปัจจัย มี ๑ วาร
(การนับเป็นปัจจนียะเป็นต้นอย่างนี้ก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงเพิ่มไว้ทั้งหมด มีวารเดียวเท่านั้น)
จบ ปัจจยวาร