นเหตุทุกะ เล่ม ๔๕

พระบาลีอภิธรรมปิฎก

ธัมมปัจจนียะ ทุกปัฏฐาน

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. เหตุทุกะ ๑-๗. ปฏิจจาทิวาร

ปัจจยจตุกกะ - เหตุปัจจัย

{๔๑} [๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ... (จนถึงมหาภูตรูป) สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพรฺาะเหตุปัจจัย คือ ... เหตุและปฏิสนธิสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ และที่มิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ และที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุ และที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ และที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓) (ย่อ){๔๒} [๒] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๙ ” ...

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

(สหชาตวารก็ดี ... สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนปฏิจจวาร พึงให้พิสดารอย่างนั้น)

เหตุอารัมมณปัจจัย

{๔๓} [๓] สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย (๓){๔๔} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย (๓)

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ และที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ และที่มิใช่ไม่เป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย (๓) (ย่อ){๔๕} [๔] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๙ ” ...

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

(พึงให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)

๒. สเหตุกทุกะ ๑-๗. ปฏิจจาทิวาร

ปัจจยจตุกกะ-เหตุปัจจัย

{๔๖} [๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๒ อาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูป เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอเหตุกะอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ อาศัยโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจะเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ สเหตุกขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ...

สภาวธรรม ที่ไม่เป็นสเหตุกะและที่ไม่เป็นอเหตุกะอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอเหตุกะอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอเหตุกะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะและที่ไม่เป็นอเหตุกะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอเหตุกะอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะ และที่ไม่เป็นอเหตุกะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะและที่ไม่เป็นอเหตุกะอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะและที่ไม่เป็นอเหตุกะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓) (ย่อ){๔๗} [๖] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๖ ”

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

(สหชาตวารก็ดี ... สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวารพึงให้พิสดารอย่างนั้น)

เหตุอารัมมณปัจจัย

{๔๘} [๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะโดยเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอเหตุกะโดยเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะและที่ไม่เป็นอเหตุกะ โดยเหตุปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นอเหตุกะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอเหตุกะโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาร{๔๙} สภาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะ เป็นปัจจัยแก่สพาวธรรมที่ไม่เป็นสเหตุกะโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ){๕๐} [๘] ในเหตุปัจจัย มี ๖ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

(ปัญหาวารในกุสลติกะมีอย่างไร พึงให้พิสดารอย่างนั้น)

๓. เหตุสัมปยุตตทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

{๕๑} [๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุสัมปยุตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุสัมปยุต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุวิปปยุต อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เหตุสัมปยุต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุสัมปยุตและที่ไม่เป็นเหตุวิปปยุตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุสัมปยุต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุวิปปยุตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุวิปปยุต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุสัมปยุต อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุวิปปยุต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุสัมปยุตและที่ไม่เป็นเหตุวิปปยุตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุวิปปยุต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)