พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๒๐
ญาณกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘๑๔–๑๘๑๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๖ ในวรรคที่ ๒๐มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๒๐ ญาณกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๙๖๘–๙๗๐
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลผู้มีความสำคัญว่า ชอบธรรมจึงยังสงฆ์ให้แตกกัน เป็นผู้ชื่อว่าทำอนันตริยกรรม”{๑๘๑๓} [๘๖๒] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลผู้มีความสำคัญว่าชอบธรรมจึงยังสงฆ์ให้แตกกัน เป็นผู้ชื่อว่าทำอนันตริยกรรม” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า
“บุคคลผู้ทำลายสงฆ์ต้องเกิดในอบาย ตกนรก ดำรงอยู่ชั่วกัป บุคคลผู้ยินดีในการแตกพวก ไม่ตั้งอยู่ในธรรม ย่อมเสื่อมจากธรรมอันเกษมจากโยคะ บุคคลทำลายสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกันแล้วย่อมหมกไหม้อยู่ในนรกตลอดกัป” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น บุคคลผู้ทำสังฆเภทก็ต้องเป็นผู้ชื่อว่าทำอนันตริยกรรม
จบ อสัญจิจกถา
(๑๙๕) ๒. ญาณกถา
ว่าด้วยเรื่องญาณไม่มีแก่ปุถุชน
{๑๘๑๔} [๘๖๓] สกวาทีถามว่า ญาณไม่มีแก่ปุถุชนหรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน องฺ.ทสก. (แปล) ๒๔/๓๙/๑๐๔ (อ้างแล้ว หน้า ๗๗๑ ในเล่มนี้)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายเหตุวาท ซึ่งมีความเห็นว่า สภาวะที่กำหนดรู้สัจจะเท่านั้น ชื่อว่าญาณ นอกจากนี้ไม่ชื่อว่าญาณ ฉะนั้น ญาณจึงไม่มีแก่ปุถุชน ซึ่งไม่แยกแยะเหมือนกับ
ส. ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ความวิจัย ความเลือกสรร ความวิจัยธรรม ความกำหนดหมาย ความเข้าไปกำหนด ความเข้าไปกำหนดเฉพาะไม่มีแก่ปุถุชนหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ความวิจัย ... ความเข้าไปกำหนดเฉพาะของปุถุชนมีอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ความวิจัย ... ความเข้าไปกำหนดเฉพาะของปุถุชนมีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ญาณไม่มีแก่ปุถุชน”{๑๘๑๕} [๘๖๔] ส. ญาณไม่มีแก่ปุถุชนหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ปุถุชนพึงเข้าปฐมฌานได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าปุถุชนพึงเข้าปฐมฌานได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ญาณไม่มีแก่ปุถุชน”
{๑๘๑๖} ส. ปุถุชนพึงเข้าทุติยฌาน ... ตติยฌาน ... จตุตถฌาน ... อากาสานัญจายตนฌาน ... วิญญานัญจายตนฌาน ... อากิญจัญญายตนฌาน ... เนวสัญญานากัญญายตนฌาน ... ปุถุชนพึงให้ทาน ... พึง
- ความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นโดยแยกแยะว่า ญาณมี ๒ คือ ญาณที่เป็นโลกิยะ กับ ญาณที่เป็นโลกุตตระ และญาณที่เป็นโลกิยะจำแนกเป็นญาณในสมาบัติก็มี ญาณที่พิจารณาเห็นว่า สัตว์มีกรรมเป็นของตน (กัมมัสสกตญาณ) ที่เป็นไปด้วยอำนาจการให้ทานเป็นต้นก็มี ส่วนญาณที่เป็นโลกุตตระ เป็นญาณที่กำหนดรู้สัจจะ ได้แก่ มรรคญาณบ้าง ผลญาณบ้าง เมื่อแยกแยะเช่นนี้ ปุถุชนก็สามารถมีญาณที่เป็นโลกิยะได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๑๐-๓๑๑)
ให้จีวร ... พึงให้บิณฑบาต พึงให้เสนาสนะ ... พึงให้คิลานปัจจัยเภสัชบริขารหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าปุถุชนพึงให้คิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ญาณไม่มีแก่ปุถุชน”{๑๘๑๗} [๘๖๕] ป. ญาณของปุถุชนมีอยู่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ปุถุชนกำหนดรู้ทุกข์ ละสมุทัย ทำให้แจ้งซึ่งนิโรธ เจริญมรรค ได้ด้วยญาณนั้นหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ ญาณกถา
(๑๙๖) ๓. นิรยปาลกถา
ว่าด้วยเรื่องนายนิรยบาลไม่มีในนรก
{๑๘๑๘} [๘๖๖] สกวาทีถามว่า นายนิรยบาลไม่มีในนรกทั้งหลายหรือ ?
ส. การทำกรรมกรณ์การลงโทษไม่มีในนรกทั้งหลายหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑นายนิรยบาล ผู้คุมนรก หมายถึงผู้ทำหน้าที่ลงโทษสัตว์นรก (ม.อุ.อ. ๑๖๗, องฺ.ติก.อ. ๑๓๓)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า พวกนายนิรยบาลที่เป็นตัวตนไม่มีในนรก แต่กรรมของพวกสัตว์นรกนั่นเองทำหน้าที่เป็นนายนิรยบาลลงโทษพวกสัตว์นรกเหล่านั้น ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า พวกนายนิรยบาลนั้นมีอยู่ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๑๑)
จบ ญาณกถา