พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๐
นิโรธกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๗๕–๑๓๗๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๑ ในวรรคที่ ๑๐มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๐ นิโรธกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๖๗๘–๖๘๐
๑๐. ทสมวรรค
(๙๕) ๑. นิโรธกถา
ว่าด้วยเรื่องความดับแห่งจิต
{๑๓๗๕} [๕๗๑] สกวาทีถามว่า เมื่อขันธ์ ๕ ที่แสวงหาอุบัติยังไม่ทันดับ ขันธ์ ๕ ที่เป็นกิริยาก็เกิดขึ้นได้หรือ ?
ส. มีความประชุมแห่งขันธ์ ๑๐ ขันธ์ ๑๐ มาพบกันได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. มีความประชุมแห่งขันธ์ ๑๐ ขันธ์ ๑๐ มาพบกันได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ ดวงหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๗๖} ส. เมื่อขันธ์ ๕ ที่แสวงหาอุบัติยังไม่ทันดับ ขันธ์ ๔ ที่เป็นกิริยาก็เกิดขึ้นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งขันธ์ ๙ ขันธ์ ๙ มาพบกันได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า ขันธ์ ๕ คือ นามขันธ์ ๕ ที่เป็นกุศลหรืออกุศล และรูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ซึ่งเรียกว่ากิริยาขันธ์ ย่อมเกิดขึ้นพร้อมกับภังคขณะ(ช่วงดับ) แห่งภวังคจิตที่แสวงหาอุบัติหรือปฏิสนธิ แต่เมี่อขันธ์เหล่านั้นยังไม่ทันเกิดขึ้น ขณะที่ภวังคจิตดับลง ก็จะพึงมีช่วงระยะที่ความสืบต่อแห่งจิตดวงนั้นขาดหายไปได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๔๘) กล่าวโดยง่าย คือ ขณะที่จิตดวงก่อนยังไม่ทันดับ จิตดวงใหม่ก็เบียดเกิดขึ้นมาได้
ส. มีความประชุมแห่งขันธ์ ๙ ขันธ์ ๙ มาพบกันได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมเป็นแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ ดวงหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๗๗} ส. เมื่อขันธ์ ๕ ที่แสวงหาอุบัติบังไม่ทันดับ ญาณอันเป็นกิริยาก็เกิดขึ้นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งขันธ์ ๖ ขันธ์ ๖ มาพบกันได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. มีความประชุมแห่งขันธ์ ๖ ขันธ์ ๖ มาพบกันได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ ดวงหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ..
{๑๓๗๘} [๕๗๒] ป. เมื่อขันธ์ ๕ ที่แสวงหาอุบัติดับไปแล้ว มรรคก็เกิดขึ้นได้หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. บุคคลผู้ตายแล้วเจริญมรรคได้ บุคคลผู้ทำกาละแล้วเจริญมรรคได้หรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ นิโรธกถา
(๙๖) ๒. รูปังมัคโคติกถา
ว่าด้วยเรื่องรูปเป็นมรรค
{๑๓๗๙} [๕๗๓] สกวาทีถามว่า รูปของบุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรคเป็นมรรคหรือ ?
ส. รูปนั้นเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ความผูกใจ ความสนใจ ความทำไว้ในใจ ความจงใจ ความปรารถนา ความตั้งใจของรูปนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. รูปนั้นเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจของรูปนั้นไม่มี มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่ารูปนั้นเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ความนึก ... ความตั้งใจของรูปนั้นไม่มี ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “รูปของบุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรคเป็นมรรค”{๑๓๘๐} ส. สัมมาวาจาเป็นมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมาวาจานั้นเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ได้ ความนึก ... ความตั้งใจของสัมมาวาจานั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหิสาสกะ สมิติยะ และมหาสังฆิกะ ซึ่งต่างมีความเห็นเป็นแนวเดียวกันว่า องค์มรรค ๓ คือ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ และสัมมาอาชีวะ จัดเป็นรูป ดังนั้น จึงสรูป<*>ว่ารูปเป็นมรรคได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๔๙)
- สรุป - ผู้รวบรวม
จบ นิโรธกถา