พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย เอกนิบาต · เอตทัคคบาลี
วรรคที่ ๑ เล่ม ๒๐
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๗ ในเอตทัคคบาลีมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย เอกนิบาต เอตทัคคบาลี วรรคที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๐ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๐)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๐ หน้า ๔๐–๔๑
๑๔. เอตทัคควรรค วรรคที่ ๑
ว่าด้วยตำแหน่งเอตทัคคะฝ่ายภิกษุ
{๑๔๖} [๑๘๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระอัญญาโกณฑัญญะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้รู้ราตรีนาน (๑)[๑๘๙] พระสารีบุตร เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีปัญญามาก (๒)
[๑๙๐] พระมหาโมคคัลลานะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีฤทธิ์ (๓)
[๑๙๑] พระมหากัสสปะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้ทรงธุดงค์และสรรเสริญคุณแห่งธุดงค์ (๔)[๑๙๒] พระอนุรุทธะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีทิพยจักษุ (๕)
[๑๙๓] พระภิททิยกาฬิโคธายบุตร เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้เกิดในตระกูลสูง (๖)[๑๙๔] พระลกุณฏกภัททิยะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีเสียงไพเราะ (๗)
[๑๙๕] พระปิณโฑลภารทวาชะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้บันลือสีหนาท (๘)
- ๑เอตทัคคะ หมายถึงตำแหน่งที่พระสาวกได้รับยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเป็นผู้เลิศ ยอดเยี่ยม หรือประเสริฐสุดในทางใดทางหนึ่งตามบุญบารมีที่สั่งสมบำเพ็ญมา (นัย องฺ.เอกก.อ. ๑๑๒-๑๒๒)
- ๒ผู้รู้ราตรีนาน (รัตตัญญู) ในทีนี้หมายถึงเป็นผู้บวช รู้แจ้งธรรม และสำเร็จเป็นพระอรหันตขีณาสพก่อนพระอริยสาวกทั้งหลาย (องฺ.เอกก.อ. ๑๒๒)
- ๓ผู้บันลือสีหนาท ในที่นี้หมายถึง เป็นผู้มีปกติเปล่งวาจาอย่างองอาจด้วยความมั่นใจดุจพญาราชสีห์คำรามเสียงในป่า ดังเช่น ในวันที่ท่านสำเร็จเป็นพระอรหันต์ ขณะที่เดินอยู่รอบ ๆ บริเวณวิหารได้เปล่งวาจาว่า ‘ผู้มีความสงสัยในมรรคและผล จงถามข้าพเจ้า’ หรือแม้จะยืนตรงพระพักตร์ของพระพุทธเจ้า ก็เปล่งวาจาว่า ‘กิจที่จะพึงทำในพระศาสนานี้ข้าพระองค์ทำถึงที่สุดแล้ว’ ดังนี้ เป็นต้น (องฺ.เอกก.อ. ๑๗๗)
[๑๙๖] พระปุณณมันตานีบุตร เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้เป็นธรรมกถึก (๙)
[๑๙๗] พระมหากัจจานะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้จำแนกอรรถแห่งภาษิตโดยย่อให้พิสดาร (๑๐)
จบ เอตทัคควรรคที่ ๑
๑๔. เอตทัคควรรค วรรคที่ ๒
{๑๔๗} [๑๙๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระจุลลปันถก เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้เนรมิตกายอันสำเร็จด้วยใจ” (๑)[๑๙๙] พระจุลลปันถก เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้ฉลาดในการเปลี่ยนแปลงทางใจ (๒)[๒๐๐] พระมหาปันถก เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้ฉลาดในการเปลี่ยนแปลงทางปัญญา (๓)
- ๑ผู้เนรมิตกายอันสำเร็จด้วยใจ หมายถึง ภิกษุอื่น ๆ ก็สามารถใช้ฤทธิ์เนรมิตกายอันสำเร็จด้วยใจได้ แต่เนรมิตได้เพียง ๓ หรือ ๔ กายและเป็นกายที่มีรูปร่างอย่างเดียวกัน ทำหน้าที่อย่างเดียวกันเท่านั้น ไม่สามารถเนรมิตได้มากเหมือนท่านพระจุลลปันถก ซึ่งเนรมิตได้เป็นพันทั้งยังเป็นกายที่มีรูปร่างแตกต่างกัน และทำหน้าที่คนละอย่างอีกด้วย (องฺ.เอกก.อ. ๑๘๙)
- ๒ผู้ฉลาดในการเปลี่ยนแปลงทางใจ (เจโตวิวัฏฏกุสละ) หมายถึงท่านพระจุลลปันถกเป็นผู้ได้รูปาวจรฌาน ๔ ออกจากองค์ฌานทั้งหลายแล้วบรรลุอรหัต จึงเป็นผู้ชำนาญในสมาบัติ ในลักษณะแห่งสมาธิ ในความเน้นหนักด้านสมาธิ ในการสรุปรวบยอดองค์ฌาน และในการกำหนดองค์ฌาน ส่วนท่านพระมหาปันถกซึ่งเป็นพี่ชายได้รับยกย่องว่าเป็น ผู้ฉลาดในการเปลี่ยนแปลงทางปัญญา (ปัญญาวิวัฏฏกุสละ) หมายถึงท่านเป็นผู้ได้อรูปาวจรฌาน ๔ ออกจากองค์ฌานทั้งหลายแล้วบรรลุอรหัต จึงเป็นชำนาญในวิปัสสนา ในลักษณะแห่งวิปัสสนา ในความเน้นหนักด้านวิปัสสนา ในการสรุปรวบยอดอารมณ์วิปัสสนา และในการกำหนดอารมณ์วิปัสสนา (องฺ.เอกก.อ. ๑๘๙)
จบ วรรคที่ ๑