เอกบุคคลบาลี เล่ม ๒๐

ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทั้งย่อมประสพบุญเป็นอันมาก และย่อมดำรงสัทธรรมนี้ไว้ได้” (๑๓-๒๐)

จบ อนาปัตติวรรคที่ ๑๒

๑๓. เอกปุคคลวรรค

ว่าด้วยบุคคลผู้เป็นเอก

{๑๓๙} [๑๗๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นเอกเมื่อเกิดขึ้นในโลก ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นเอกคือใคร คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูก่อน

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นเอกนี้แลเมื่อเกิดขึ้นในโลก ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย” (๑){๑๔๐} [๑๗๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรากฏแห่งบุคคลผู้เป็นเอกหาได้ยากในโลก บุคคลผู้เป็นเอกคือใคร คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรากฏแห่งบุคคลผู้เป็นเอกนี้แลหาได้ยากในโลก” (๒)

{๑๔๑} [๑๗๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นเอกเมื่อเกิดขึ้นในโลก ย่อมเกิดขึ้นเป็นอัจฉริยมนุษย์ บุคคลผู้เป็นเอกคือใคร คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นเอกนี้แลเมื่อเกิดขึ้นในโลกย่อมเกิดขึ้นเป็นอัจฉริยมนุษย์” (๓){๑๔๒} [๑๗๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กาลกิริยาของบุคคลผู้เป็นเอกเป็นเหตุเดือดร้อนแก่ชนเป็นอันมาก บุคคลผู้เป็นเอกคือใคร คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กาลกิริยาของบุคคลผู้เป็นเอกแลเป็นเหตุเดือดร้อนแก่ชนเป็นอันมาก (๔){๑๔๓} [๑๗๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นเอกเมื่อเกิดขึ้นในโลก ย่อมเกิดขึ้นไม่มีคนที่สอง ไม่มีสหาย ไม่ใครเปรียบ ไม่มีใครเปรียบเสมอ ไม่มี

ส่วนเปรียบ ไม่มีบุคคลเปรียบ ไม่มีใครเสมอ เสมอด้วยพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอ เป็นผู้เลิศกว่าสัตว์ทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นเอกคือใคร คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เป็นเอกนี้แลเมื่อเกิดขึ้นในโลก ย่อมเกิดขึ้นไม่มีคนที่สอง ไม่มีสหาย ไม่มีใครเปรียบ ไม่มีใครเปรียบเสมอ ไม่มีส่วนเปรียบ ไม่มีบุคคลเปรียบ ไม่มีใครเสมอ เสมอด้วยพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครเสมอ เป็นผู้เลิศกว่าสัตว์ทั้งหลาย” (๕){๑๔๔} [๑๗๕-๑๘๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรากฏขึ้นแห่งบุคคลผู้เป็นเอก เป็นความปรากฏแห่งจักษุใหญ่ เป็นความปรากฏแห่งแสงสว่างใหญ่ เป็นความปรากฏแห่งโอภาสใหญ่ เป็นความปรากฏแห่งอนุตตริยะ๖ เป็นการทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ เป็นการแทงตลอดธาตุเป็นอันมาก เป็นการแทง

ตลอดธาตุต่าง ๆ เป็นการทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ เป็นการทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล เป็นการทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล เป็นการทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล เป็นการทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผล บุคคลผู้เป็นเอกคือใคร คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรากฏขึ้นแห่งบุคคลผู้เป็นเอกนี้แลเป็น ความปรากฏแห่งจักษุใหญ่ เป็นความปรากฏแห่งแสงสว่างใหญ่ เป็นความปรากกฏแห่งโอภาสใหญ่ เป็นความปรากฏแห่งอนุตตริยะ ๖ เป็นการทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ เป็นการแทงตลอดธาตุเป็นอันมาก เป็นการแทงตลอดธาตุต่าง ๆ เป็นการทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ เป็นการทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล เป็นการทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล เป็นการทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล เป็นการทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผล” (๖-๑๗){๑๔๕} [๑๘๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นบุคคลอื่นแม้สักคนหนึ่งที่จะยังธรรมจักร อันยอดเยี่ยมที่ตถาคตให้เป็นไปแล้วให้เป็นไปตามโดยชอบได้ เหมือนสารีบุตรนี้เลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรย่อมยังธรรมจักรอันยอดเยี่ยมอันตถาคตให้เป็นไปแล้วให้เป็นไปตามโดยชอบทีเดียว” (๑๘)

จบ เอกปุคคลวรรคที่ ๑๓

๑๔. เอตทัคควรรค วรรคที่ ๑

ว่าด้วยตำแหน่งเอตทัคคะฝ่ายภิกษุ

{๑๔๖} [๑๘๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระอัญญาโกณฑัญญะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้รู้ราตรีนาน (๑)[๑๘๙] พระสารีบุตร เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีปัญญามาก (๒)

[๑๙๐] พระมหาโมคคัลลานะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีฤทธิ์ (๓)

[๑๙๑] พระมหากัสสปะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้ทรงธุดงค์และสรรเสริญคุณแห่งธุดงค์ (๔)[๑๙๒] พระอนุรุทธะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีทิพยจักษุ (๕)

[๑๙๓] พระภิททิยกาฬิโคธายบุตร เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้เกิดในตระกูลสูง (๖)[๑๙๔] พระลกุณฏกภัททิยะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีเสียงไพเราะ (๗)

[๑๙๕] พระปิณโฑลภารทวาชะ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้บันลือสีหนาท (๘)