หัตถกสูตร เล่ม ๒๐

มีอโลภะเป็นแดนเกิด เมื่อโลภะปราศไปแล้ว ... กรรมที่ทำด้วยอโทสะ เกิดแต่อโทสะ มีอโทสะเป็นเหตุ มีอโทสะเป็นแดนเกิด เมื่อโทสะปราศไปแล้ว ... กรรมที่ทำด้วยอโมหะ เกิดแต่อโมหะ มีอโมหะเป็นเหตุ มีอโมหะเป็นแดนเกิด เมื่อโมหะปราศไปแล้ว ย่อมเป็นอันบุคคลละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาเหตุให้เกิดกรรมมี ๓ ประการนี้แล”

ผู้รู้แจ้งกรรมอันเกิดแต่โลภะ เกิดแต่โทสะ และเกิด

แต่โมหะ เขาทำกรรมใด จะน้อยหรือมากก็ตาม เขาจะ

ต้องเสวยผลแห่งกรรมนั้นในอัตภาพนี้แหละ วัตถุอย่างอื่น

ย่อมไม่มี

เพราะฉะนั้น ภิกษุพึงเป็นผู้รู้แจ้งความโลภ ความโกรธ

และความหลง ทำวิชชาให้เกิดขึ้น ละทุคติทั้งหมดให้ได้

๕. หัตถกสูตร

ว่าด้วยผู้มีความสุขแท้

[๘๘๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

{๔๗๔} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่บนเครื่องปูลาดใบไม้ในสีสปาวัน ข้างทางโค ใกล้เมืองอาฬวี ครั้งนั้นแล หัตถกราชกุมารชาวเมืองอาฬวีเดินวนเวียนพักผ่อนอยู่ เมื่อกำลังเดินพักผ่อน ก็ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งอยู่บนเครื่องปูลาดใบไม้ในป่าสีสปาวัน ข้างทางโค ครั้นแล้วได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า

แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เจริญ พระองค์ทรงอยู่เป็นสุขดีหรือ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนกุมาร ฉันอยู่เป็นสุขดี และก็เป็นผู้หนึ่งในจำนวนคนที่อยู่เป็นสุขในโลก”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีฤดูเหมันต์เยือกเย็น ระหว่าง ๘ วันเป็นเวลาหิมะตก พื้นดินแข็งแตกระแหง เครื่องปูลาดใบไม้บาง ใบต้นไม้ห่าง ผ้ากาสายะเย็น ทั้งลมเวรัมพวาตอันเยือกเย็นก็พัดมา”

ก็แลลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสอย่างนี้ว่า “อย่างนั้น กุมารฉันอยู่เป็นสุขดี และก็เป็นผู้หนึ่งในจำนวนคนที่อยู่เป็นสุขในโลก” แล้วตรัสต่อไปว่า

“ดูก่อนกุมาร ถ้าเช่นนั้น ฉันจักย้อนถามเธอในข้อนี้ เธอพึงพยากรณ์ปัญหานั้นตามที่เธอชอบใจ ดูก่อนกุมาร เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีในโลกนี้พึงมีเรือนยอดที่โบกฉาบแล้วทั้งภายในทั้งภายนอก ลมเข้าไม่ได้ มีลิ่มสลักมิดชิด มีบานประตูหน้าต่างปิดได้สนิท ในเรือนยอดนั้นมีบัลลังก์ที่ลาดด้วยผ้าโกเชาว์ขนยาว ลาดด้วยขนแกะสีขาว ลาดด้วยผ้ามีลวดลายเป็นช่อดอกไม้ มีเครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนังชะมด มีเครื่องลาดเพดานแดง มีหมอนข้างสีแดงสองข้าง ตามประทีปนํ้ามันไว้อย่างสว่างไสว ปชาบดี ๔ นางก็บำรุงบำเรอด้วยวิธีที่น่าชอบอกชอบใจ ดูก่อนกุมาร เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนั้นอยู่เป็นสุขหรือหาไม่ หรือเธอมีความคิดเห็นอย่างไรในเรื่องนี้”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนั้นพึงอยู่เป็นสุขและเขาเป็นคนหนึ่งในจำนวนคนที่อยู่เป็นสุขในโลก”

“ดูก่อนกุมาร เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีพึงเกิดความเร่าร้อนที่เป็นไปทางกายหรือทางจิตซึ่งเกิดแต่ราคะอันเป็นเหตุทำให้ผู้ที่ถูกมันเผาอยู่เป็นทุกข์ได้บ้างไหม”

“อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนกุมาร คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนั้นถูกความเร่าร้อนอันเกิดแต่ราคะใดเผาอยู่จึงอยู่เป็นทุกข์ ราคะนั้นตถาคตละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา เพราะฉะนั้น ฉันจึงอยู่เป็นสุขดูก่อนกุมาร เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนั้นพึงเกิดความเร่าร้อนที่เป็นไปทางกายหรือทางจิตซึ่งเกิดแต่โทสะ ... ซึ่งเกิดแต่โมหะอันเป็นเหตุทำให้ผู้ที่ถูกมันเผาอยู่เป็นทุกข์ได้บ้างไหม”“อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนกุมาร คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนั้นถูกความเร่าร้อนอันเกิดแต่โทสะ ... เกิดแต่โมหะใดเผาอยู่ จึงอยู่เป็นทุกข์ โทสะ โมหะนั้นตถาคตละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา เพราะฉะนั้น ฉันจึงอยู่เป็นสุข”

พราหมณ์คือขีณาสพผู้ดับกิเลสได้แล้วย่อมอยู่เป็นสุข

ทุกเมื่อแล ผู้ใดไม่ติดอยู่ในกาม ผู้นั้นเป็นผู้เยือกเย็น หมดอุปธิ

ตัดธรรมชาติเครื่องข้องเสียทุกอย่าง กำจัดความ

กระวนกระวายในหทัยได้ เข้าไปสงบได้แล้ว ย่อมอยู่เป็นสุข

ถึงความสงบใจ

๖. เทวทูตสูตร

ว่าด้วยเทวทูต ๓

{๔๗๕} [๘๙๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวทูต ๓ ประเภทนี้ ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ประพฤติทุจริตทางกาย ประพฤติทุจริตทางวาจา ประพฤติทุจริตทางใจ ครั้นประพฤติแล้ว หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เหล่านายนิรยบาลก็จะพากันจับสัตว์นั้น ที่แขนทั้งสองข้างแสดงแก่พญายมว่า ‘ขอเดชะ ชายผู้นี้ไม่ปรนนิบัติบิดามารดาเลย ไม่บำรุงสมณพราหมณ์ ไม่อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล ขอพระองค์จงลงอาญาแก่ชายผู้นี้เถิด’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญายมจะสอบสวนซักไซ้ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๑ กะสัตว์นั้นว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เจ้าไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๑ ที่ปรากฏอยู่ในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นเลย เจ้าข้า’

พญายมจึงถามเขาต่อไปว่า ‘ดูก่อนพ่อมหาจำเริญ เจ้าไม่เคยเห็นหญิงหรือชายที่มีอายุ ๘๐ ปี ๙๐ ปี หรือ ๑๐๐ ปี นับแต่เกิดมา ผู้แก่หง่อม มีซี่โครงคด