นิทานสูตร เล่ม ๒๐

๔. นิทานสูตร

ว่าด้วยสาเหตุเกิดแห่งกรรม

{๔๗๓} [๘๘๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาเหตุให้เกิดกรรมมี ๓ ประการนี้ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ โลภะ ๑ โทสะ ๑ โมหะ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมที่ทำด้วยโลภะ เกิดแต่โลภะ มีโลภะเป็นเหตุ มีโลภะเป็นแดนเกิด ย่อมให้ผลในที่ที่อัตภาพของเขาเกิด กรรมนั้นให้ผลในขันธ์ใด เขาจะต้องเสวยวิบากแห่งกรรมนั้นในขันธ์นั้นในลำดับที่เกิดหรือต่อ ๆ ไปในปัจจุบันนั่นเอง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมที่ทำด้วยโทสะ เกิดแต่โทสะ มีโทสะเป็นเหตุ มีโทสะเป็นแดนเกิด ย่อมให้ผลในที่ที่อัตภาพของเขาเกิด กรรมนั้นให้ผลในขันธ์ใด เขาจะต้องเสวยวิบากแห่งกรรมนั้นในขันธ์นั้นในลำดับที่เกิดหรือต่อ ๆ ไปในปัจจุบันนั่นเอง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมที่ทำด้วยโมหะ เกิดแต่โมหะ มีโมหะเป็นเหตุ มีโมหะเป็นแดนเกิด ย่อมให้ผลในที่ที่อัตภาพของเขาเกิด กรรมนั้นให้ผลในขันธ์ใด เขาจะต้องเสวยวิบากแห่งกรรมนั้นในขันธ์นั้นในลำดับที่เกิดหรือต่อ ๆ ไปในปัจจุบันนั่นเอง

เปรียบเหมือนเมล็ดพืชที่ไม่หักไม่เน่าเสีย ที่ไม่ถูกลมและแดดเผา ที่มีแก่นสาร แห้งสนิท ที่เขาหว่านลงในนาไร่อันดีซึ่งเป็นพื้นที่ดี แผ้วถางตอและหนามหมดดีแล้ว ทั้งฝนก็ตกต้องตามฤดูกาล เมล็ดพืชเหล่านั้นย่อมถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์โดยแท้ทีเดียว แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กรรมที่ทำด้วยโลภะ เกิดแต่โลภะ มีโลภะเป็นเหตุ มีโลภะเป็นแดนเกิด ... กรรมที่ทำด้วยโทสะ เกิดแต่โทสะ มีโทสะเป็นเหตุ มีโทสะเป็นแดนเกิด ... กรรมที่ทำด้วยโมหะ เกิดแต่โมหะ มีโมหะเป็นเหตุ

มีโมหะเป็นแดนเกิด ย่อมให้ผลในที่ที่อัตภาพของเขาเกิด กรรมนั้นให้ผลในขันธ์ใด เขาจะต้องเสวยวิบากแห่งกรรมนั้นในขันธ์นั้นในลำดับที่เกิดหรือต่อ ๆ ไปในปัจจุบันนั่นเอง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาเหตุให้เกิดกรรมมี ๓ ประการนี้ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ อโลภะ (ความไม่โลภ) ๑ อโทสะ (ความไม่คิดประทุษร้าย) ๑ อโมหะ (ความไม่หลง) ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมที่ทำด้วยอโลภะ เกิดแต่อโลภะ มีอโลภะเป็นเหตุ มีอโลภะเป็นแดนเกิด เมื่อโลภะปราศไปแล้ว ย่อมเป็นอันบุคคลละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา

กรรมที่ทำด้วยอโทสะ เกิดแต่อโทสะ มีอโทสะเป็นเหตุ มีอโทสะเป็นแดนเกิด เมื่อโทสะปราศไปแล้ว ย่อมเป็นอันบุคคลละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา

กรรมที่ทำด้วยอโมหะ เกิดแต่อโมหะ มีอโมหะเป็นเหตุ มีอโมหะเป็นแดนเกิด เมื่อโมหะปราศไปแล้ว ย่อมเป็นอันบุคคลละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา

เปรียบเหมือนเมล็ดพืชที่ไม่หัก ไม่เน่าเสีย ไม่ถูกลมและแดดเผา มีแก่นสาร แห้งสนิท บุรุษพึงเอาไฟเผาเมล็ดพืชเหล่านั้น ครั้นแล้วพึงทำให้เป็นเขม่าแล้วโปรยลงไปในลมพายุ หรือลอยเสียในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว เมล็ดพืชเหล่านั้นพึงถูกถอนรากขึ้นแล้ว ถูกทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล กรรมที่ทำด้วยอโลภะ เกิดแต่อโลภะ มีอโลภะเป็นเหตุ

มีอโลภะเป็นแดนเกิด เมื่อโลภะปราศไปแล้ว ... กรรมที่ทำด้วยอโทสะ เกิดแต่อโทสะ มีอโทสะเป็นเหตุ มีอโทสะเป็นแดนเกิด เมื่อโทสะปราศไปแล้ว ... กรรมที่ทำด้วยอโมหะ เกิดแต่อโมหะ มีอโมหะเป็นเหตุ มีอโมหะเป็นแดนเกิด เมื่อโมหะปราศไปแล้ว ย่อมเป็นอันบุคคลละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาเหตุให้เกิดกรรมมี ๓ ประการนี้แล”

ผู้รู้แจ้งกรรมอันเกิดแต่โลภะ เกิดแต่โทสะ และเกิด

แต่โมหะ เขาทำกรรมใด จะน้อยหรือมากก็ตาม เขาจะ

ต้องเสวยผลแห่งกรรมนั้นในอัตภาพนี้แหละ วัตถุอย่างอื่น

ย่อมไม่มี

เพราะฉะนั้น ภิกษุพึงเป็นผู้รู้แจ้งความโลภ ความโกรธ

และความหลง ทำวิชชาให้เกิดขึ้น ละทุคติทั้งหมดให้ได้

๕. หัตถกสูตร

ว่าด้วยผู้มีความสุขแท้

[๘๘๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

{๔๗๔} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่บนเครื่องปูลาดใบไม้ในสีสปาวัน ข้างทางโค ใกล้เมืองอาฬวี ครั้งนั้นแล หัตถกราชกุมารชาวเมืองอาฬวีเดินวนเวียนพักผ่อนอยู่ เมื่อกำลังเดินพักผ่อน ก็ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งอยู่บนเครื่องปูลาดใบไม้ในป่าสีสปาวัน ข้างทางโค ครั้นแล้วได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า