ทูตสูตร เล่ม ๒๐

๖. เทวทูตสูตร

ว่าด้วยเทวทูต ๓

{๔๗๕} [๘๙๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวทูต ๓ ประเภทนี้ ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ประพฤติทุจริตทางกาย ประพฤติทุจริตทางวาจา ประพฤติทุจริตทางใจ ครั้นประพฤติแล้ว หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เหล่านายนิรยบาลก็จะพากันจับสัตว์นั้น ที่แขนทั้งสองข้างแสดงแก่พญายมว่า ‘ขอเดชะ ชายผู้นี้ไม่ปรนนิบัติบิดามารดาเลย ไม่บำรุงสมณพราหมณ์ ไม่อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล ขอพระองค์จงลงอาญาแก่ชายผู้นี้เถิด’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญายมจะสอบสวนซักไซ้ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๑ กะสัตว์นั้นว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เจ้าไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๑ ที่ปรากฏอยู่ในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นเลย เจ้าข้า’

พญายมจึงถามเขาต่อไปว่า ‘ดูก่อนพ่อมหาจำเริญ เจ้าไม่เคยเห็นหญิงหรือชายที่มีอายุ ๘๐ ปี ๙๐ ปี หรือ ๑๐๐ ปี นับแต่เกิดมา ผู้แก่หง่อม มีซี่โครงคด

หลังงอ ถือไม้เท้า เดินงก ๆ เงิ่น ๆ โซเซ พ้นวัยหนุ่มสาวแล้ว ฟันหัก ผมหงอก หนังย่น ศีรษะล้าน เหี่ยว ตัวตกกระในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘เคยเห็น เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เมื่อเจ้ารู้เดียงสาเป็นผู้ใหญ่ขึ้น มิได้มีความคิดดังนี้บ้างเลยหรือว่า ‘แม้ตัวเราเองก็มีความแก่เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ ควรที่เราจะทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่อาจคิดเช่นนั้น เจ้าข้า ข้าพเจ้ามัวประมาทเสีย เจ้าข้า’

พญายมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ ท่านไม่ได้ทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้เพราะมัวประมาทเสีย เอาละ พ่อ พวกนายนิรยบาลจักลงโทษเจ้าฐานที่เป็นผู้ประมาทแล้ว ก็บาปกรรมนี้นั่นแลไม่ใช่มารดาบิดาทำให้เจ้า ไม่ใช่พี่น้องชายพี่น้องหญิงทำให้เจ้า ไม่ใช่มิตรสหายทำให้เจ้า ไม่ใช่ญาติสาโลหิตทำให้เจ้าไม่ใช่เทวดาทำให้เจ้าไม่ใช่สมณะและพราหมณ์ทำให้เจ้า ตัวเจ้าเองนั่นแหละทำเข้าไว้ เจ้าเท่านั้นจักเสวยวิบากกรรมนี้’ (๑)ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญายมครั้นสอบสวนซักไซ้ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๑ กะสัตว์นั้นแล้ว จึงสอบสวนซักไซ้ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๒ ต่อไปว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เจ้าไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๒ ปรากฏในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นเลย เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เจ้าไม่เคยเห็นหญิงหรือชาย ผู้ป่วยเป็นไข้หนัก ทุกข์ทรมาน นอนเปื้อนมูตรคูถของตน ต้องมีคนอื่นคอยพยุงลุกพยุงเดินในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘เคยเห็น เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เมื่อเจ้ารู้เดียงสาเป็นผู้ใหญ่ขึ้น มิได้มีความคิดดังนี้บ้างเลยหรือว่า ‘แม้ตัวเราเองก็มีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความเจ็บป่วยไปได้ ควรที่เราจะทำความดี ทางกาย ทางวาจา ทางใจไว้’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่อาจคิดเช่นนั้น เจ้าข้า ข้าพเจ้ามัวประมาทเสีย เจ้าข้า’

พญายมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เจ้าไม่ได้ทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้เพราะมัวประมาทเสีย เอาละ พ่อ พวกนายนิรยบาลจักลงโทษเจ้าฐานที่เป็นผู้ประมาทแล้ว ก็บาปกรรมนี้นั่นแลไม่ใช่มารดาบิดาทำให้เจ้า ไม่ใช่พี่น้องชายพี่น้องหญิงทำให้เจ้า ไม่ใช่มิตรสหายทำให้เจ้า ไม่ใช่ญาติสาโลหิตทำให้เจ้า ไม่ใช่เทวดาทำให้เจ้า ไม่ใช่สมณะและพราหมณ์ทำให้เจ้า ตัวเจ้าเองนั้นแหละทำเข้าไว้ เจ้าเท่านั้นจักเสวยวิบากกรรมนี้’ (๒)ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญายมครั้นสอบสวนซักไซ้ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๒ กะสัตว์นั้นแล้ว จึงสอบสวนซักไซ้ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๓ ต่อไปว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เจ้าไม่เคยเห็นเทวทูตที่ ๓ ปรากฏในแดนมนุษยบ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้น่ตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นเลย เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนพ่อมหาจำเริญ เจ้าไม่เคยเห็นหญิงหรือชายที่ตายแล้ววันหนึ่ง หรือสองวัน หรือสามวันที่ขึ้นพองอืด เขียวช้ำ มีนํ้าเหลืองเยิ้มในแดนมนุษย์บ้างเลยหรือ’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘เคยเห็น เจ้าข้า’

พญายมซักถามอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เมื่อเจ้ารู้เดียงสาเป็นผู้ใหญ่ขึ้น ไม่ได้มีความคิดดังนี้บ้างเลยหรือว่า ‘แม้ตัวเราเองก็มีความตายเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ ควรที่จะทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้’

สัตว์นั้นตอบอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าไม่อาจคิดเช่นนั้นได้ เจ้าข้า ข้าพเจ้ามัวประมาทเสีย เจ้าข้า’

พญายมกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ เจ้าไม่ได้ทำความดีทางกาย ทางวาจา และทางใจไว้เพราะมัวประมาทเสีย เอาละ พ่อ พวกนายนิรยบาลจักลงโทษเจ้าฐานที่เป็นผู้ประมาทแล้ว ก็บาปกรรมนี้นั่นแลไม่ใช่มารดาบิดาทำให้เจ้า ไม่ใช่พี่น้องชายพี่น้องหญิงทำให้เจ้า ไม่ใช่มิตรสหายทำให้เจ้า ไม่ใช่ญาติสาโลหิตทำให้เจ้า ไม่ใช่เทวดาทำให้เจ้า ไม่ใช่สมณะและพราหมณ์ทำให้เจ้า ตัวเจ้าเองนั่นแหละทำเข้าไว้ เจ้าเท่านั้นจักเสวยวิบากกรรมนี้’ (๓)ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญายมครั้นสอบสวนซักไซ้ไล่เลียงถึงเทวทูตที่ ๓ กะสัตว์นั้นแล้วก็นิ่งเสีย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลจะให้สัตว์นั้นจองจำเครื่องพันธนาการ ๕ แห่ง คือ ตรึงตะปูเหล็กแดงที่มือข้างที่ ๑ ที่มือข้างที่ ๒ ที่เท้าข้างที่ ๑ ที่เท้าข้างที่ ๒ และที่กลางทรวงอก สัตว์นั้นจะเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในนรกนั้น และจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมยังไม่สิ้นสุด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลจะจับสัตว์นั้นขึงพืดแล้วใช้ผึ่งถาก สัตว์นั้นจะเสวยทุกขเวทนาอันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในนรกนั้นและจะไม่ตายตราบเท่าที่บาปกรรมยังไม่สิ้นสุด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกนายนิรยบาลให้สัตว์นั้นนอนลงแล้วใช้ผึ่งถาก และจับเท้ายกขึ้นให้ศีรษะลงแล้วใช้พร้าถาก และให้เทียมสัตว์นั้นเข้าที่รถแล้ว ให้วิ่งไปบ้าง วิ่งกลับบ้างบนแผ่นตินที่ไฟติดโชนมีเปลวลุกรุ่งโรจน์โชติช่วง ต้อนให้ขึ้นภูเขาถ่านเพลิงใหญ่ไฟติดโชนมีเปลวลุกรุ่งโรจน์โชติช่วงบ้าง ให้กลับลงมาบ้าง และจับสัตว์นั้นเอาเท้าขึ้นเอาศีรษะลงแล้วเหวี่ยงไปในหม้อทองแดงอันไฟติดโชนมีเปลวรุ่งโรจน์โชติช่วง สัตว์นั้นย่อมเดือดพล่านอยู่ในหม้อทองแดงเหมือนฟองน้ำข้าวที่กำลังเดือด สัตว์นั้นเมื่อเดือดร้อนพล่านอยู่

ในหม้อทองแดงเหมือนฟองนํ้าข้าวที่กำลังเดือด พลุ่งไปข้างบนครั้งหนึ่ง ดิ่งลงข้างล่างครั้งหนึ่ง แล้วพล่านไปข้าง ๆ อีกครั้งหนึ่ง สัตว์นั้นเสวยทุกขเวทนา อันเจ็บปวดรวดร้าวอยู่ในหม้อทองแดงนั้น แต่ก็ยังตายไม่ได้ตลอดเวลาที่บาปกรรมนั้นยังไม่สิ้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านายนิรยบาลจะโยนสัตว์นั้นเข้าไปในมหานรก ก็มหานรกนั้นแล

มี ๔ มุม ๔ ประตู แบ่งไว้โดยส่วนเท่ากัน มีกำแพง

เหล็กล้อมรอบ มีแผ่นเหล็กครอบไว้ พื้นของมหานรกนั้น

ทำด้วยเหล็ก ลุกโพลงเป็นไฟ แผ่ไปตลอด ๑๐๐ โยชน์

รอบด้าน มั่นคงอยู่ทุกเมื่อ

๗. ยมราชสูตร

ว่าด้วยพญายม

[๘๙๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว พญายมได้มีความดำริอย่างนี้ว่า ‘พ่อเจ้าประคุณเอ๋ย เป็นอันว่าเหล่าสัตว์ที่ทำบาปกรรมไว้ในโลกย่อมถูกนายนิรยบาลลงกรรมกรณ์แบบต่าง ๆ เห็นปานนี้ โอหนอ ขอเราพึงได้ความเป็นมนุษย์ขอพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพึงเสด็จอุบัติในโลก ขอเราพึงได้นั่งใกล้พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นพึงทรงแสดงธรรมแก่เรา และขอเราพึงรู้ทั่วถึงธรรมของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเถิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เรื่องนั้นเรามิได้ฟังต่อสมณะหรือพราหมณ์อื่น ๆแล้วจึงบอก ก็แลเราบอกเรื่องที่รู้เองเห็นเอง ปรากฏเองทั้งนั้น”

นรชนผู้เป็นมาณพเหล่าใดถูกเทวทูตตักเตือนแล้ว ก็

ยังมัวประมาทอยู่ นรชนเหล่านั้นจะเข้าถึงกายที่ตํ่าทราม

เสียใจไปตลอดกาลนาน

ส่วนนรชนเหล่าใดเป็นสัตบุรุษผู้สงบระงับในโลกนี้

ถูกเทวทูตตักเตือนแล้ว ย่อมไม่ประมาทในธรรมของพระ

อริยเจ้าในกาลไหน ๆ

เห็นภัยในความถือมั่นอันเป็นเหตุแห่งการเกิดและการ

ตายแล้วไม่ถือมั่น ย่อมหลุดพ้นในธรรมเป็นที่สิ้นการเกิด

และการตายได้

นรชนเหล่านั้นเป็นผู้ถึงความเกษม มีความสุข ดับ

สนิทในปัจจุบัน พ้นเวรภัยทั้งปวง ข้ามพ้นทุกข์ได้ทั้งสิ้น

๘. จตุมหาราชสูตร

ว่าด้วยท้าวโลกบาลตรวจโลก

{๔๗๖} [๘๙๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในดิถีที่ ๘ ค่ำแห่งปักษ์ พวกเทวดาผู้เป็นบริวารของท้าวจาตุมหาราชย่อมเที่ยวตรวจดูโลกนี้ว่า ‘ในหมู่มนุษย์ มนุษย์ที่ปรนนิบัติมารดาบิดา บำรุงสมณพราหมณ์ อ่อนน้อมถ่อมตนต่อผู้ใหญ่ในตระกูล เข้าจำอุโบสถ รักษาปฏิชาครอุโบสถ ทำบุญมีอยู่มากแลหรือ’ ดูก่อน