สุขุมาลสูตร เล่ม ๒๐

แม้นรชนใดพึงเป็นเช่นเรา ก็พึงเข้าจำอุโบสถอัน

ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ตลอดดิถีที่ ๑๔ คํ่า ๑๕ คํ่า

๘ คํ่าแห่งปักษ์และตลอดปาฏิหาริยปักษ์ด้วย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คาถานี้นั้นแลท้าวสักกะจอมเทพขับผิด ไม่ถูกภาษิตไว้ผิด ไม่ถูก ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าท้าวสักกะจอมเทพยังเป็นผู้ไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และ อุปายาส เรากล่าวว่ายังไม่พ้นจากทุกข์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้อรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุถึงประโยชน์ตนแล้วโดยลำดับ มีกิเลสเครื่องประกอบสัตว้ไว้ในภพหมดสิ้นแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ภิกษุนั้นจึงควรที่จะกล่าวว่า

แม้นรชนใดพึงเป็นเช่นเรา ก็พึงเข้าจำอุโบสถอัน

ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ตลอดดิถีที่ ๑๔ คํ่า ๑๕ คํ่า

๘ คํ่าแห่งปักษ์และตลอดปาฏิหาริยปักษ์ด้วย

ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าภิกษุนั้นเป็นผู้พ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่าพ้นจากทุกข์แล้ว”

๙. สุขุมาลสูตร

ว่าด้วยสุขุมาลชาติ

{๔๗๘} [๘๙๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราเป็นสุขุมาลชาติ เป็นสุขุมาลชาติอย่างยิ่ง เป็นสุขุมาลชาติโดยส่วนเดียว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ได้ยินว่าพระชนก

รับสั่งให้ขุดสระโบกขรณีไว้เพื่อเราภายในนิเวศน์ ให้ปลูกอุบลไว้สระหนึ่ง ปทุมไว้สระหนึ่ง บุณฑริกไว้สระหนึ่ง เพียงเพื่อประโยชน์แก่เราเท่านั้น ก็เราจะได้ใช้ไม้จันทน์แคว้นกาสีเท่านั้นก็หาไม่ ผ้าโพก เสื้อ ผ้านุ่ง ผ้าห่มของ เราล้วนมาจากแคว้นกาสี มีคนคอยกั้นเศวตฉัตรให้เราตลอดคืนตลอดวัน ด้วยหวังว่าหนาว ร้อน ธุลี หญ้า หรือนํ้าค้างอย่าได้ต้องพระองค์ท่านได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นมีปราสาท ๓ หลัง ปราสาทหลังหนึ่งเป็นที่อยู่ในฤดูหนาว ปราสาทหลังหนึ่งเป็นที่อยู่ในฤดูร้อน ปราสาทหลังหนึ่งเป็นที่อยู่ในฤดูฝน เรานั้นแลถูกปรนเปรอด้วยดนตรีซึ่งไม่มีบุรุษปนตลอด ๔ เดือน ในฤดูฝนบนปราสาทอันเป็นที่อยู่ในฤดูฝน มิได้ลงมาข้างล่างปราสาทเลย ในนิเวศน์แห่งพระชนกของเรา เขาให้ข้าวสาลีระคนด้วยมังสะแก่ทาส กรรมกรและคนงาน ทำนองเดียวกับที่ในนิเวศน์ของคนอื่น ๆ ที่เขาให้ข้าวป่นอันมีน้ำส้มเป็นที่สองแก่ทาส กรรมกร และคนงานดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นซึ่งประกอบด้วยความสำเร็จเห็นปานดังนี้ เป็นสุขุมาลชาติอย่างยิ่งเห็นปานนี้ ก็ยังคิดเห็นดังนี้ว่า

‘ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วเมื่อตนเป็นผู้มีความแก่เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ เห็นคนอื่นแก่เข้า ก็อึดอัด ระอา รังเกียจ มองข้ามตนเองไปเสีย ก็แลแม้เราเองผ้มีความแก่เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ ได้เห็นคนแก่เข้าแล้วก็พึงอึดอัด ระอา รังเกียจ ข้อนั้นเป็นการไม่สมควรแก่เราเลย’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเรานั้นพิจารณาเห็นอยู่ดังกล่าวมา ย่อมละความเมาในความเป็นหนุ่มสาวเสียได้โดยประการทั้งปวง‘ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว เมื่อตนเป็นผู้มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความเจ็บไข้ไปได้ เห็นคนอื่นเจ็บไข้เข้า ก็อึดอัด ระอา รังเกียจ มอง

ข้ามตนเองไปเสีย ก็แลแม้เราเองผู้มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความเจ็บไข้ไปได้ ได้เห็นคนเจ็บไข้เข้าแล้วก็พึงอึดอัด ระอา รังเกียจ ข้อนั้นเป็นการไม่สมควรแก่เราเลย’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเรานั้นพิจารณาเห็นอยู่ดังกล่าวมา ย่อมละความเมาในความไม่มีโรคเสียได้โดยประการทั้งปวง

‘ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว เมื่อตนเป็นผู้มีความตายเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ เห็นคนอื่นตายเข้า ก็อึดอัด ระอา รังเกียจ มองข้ามตนเองไปเสีย ก็แลแม้เราเองผู้มีความตายเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ ได้เห็นคนตายเข้าแล้วก็พึงอึดอัด ระอา รังเกียจ ข้อนั้นเป็นการไม่สมควรแก่เราเลย’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเรานั้นพิจารณาเห็นอยู่ดังกล่าวมา ย่อมละความเมาในชีวิตเสียได้โดยประการทั้งปวง

ความเมา ๓ ประการ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเมามี ๓ ประการนี้ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ความเมาในความเป็นหนุ่มสาว

(๒) ความเมาในความไม่มีโรค

(๓) ความเมาในชีวิต

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มีได้สดับแล้ว ผู้เมาด้วยความเมาในความเป็นหนุ่มสาว ย่อมประพฤติทุจริตทางกาย ทางวาจา ทางใจ ครั้นประพฤติแล้วหลังจากตายไปย่อมเขาถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว ผู้เมาด้วยความเมาในความไม่มีโรค... หรือปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว ผู้เมาด้วยความเมาในชีวิต ย่อมประพฤติทุจริตทางกาย ทางวาจา ทางใจ ครั้นประพฤติแล้ว หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เมาด้วยความเมาในความเป็นหนุ่มสาว ย่อมลาสิกขาสึกไป ภิกษุผู้เมาด้วยความเมาในความไม่มีโรค ย่อมลาสิกขาสึกไป หรือภิกษุผู้เมาด้วยความเมาในชีวิตย่อมลาสิกขาสึกไป”

ปุถุชนผู้มีความป่วยไข้ มีความแก่ และมีความตาย

เป็นธรรมดา ซึ่งมีอยู่ตามธรรมดา ย่อมรังเกียจกัน

ก็การที่เราพึงรังเกียจความป่วยไข้ ความแก่ และ

ความตายนี้ในหมู่สัตว์ซึ่งมีธรรมดาอย่างนี้ ข้อนั้นไม่

สมควรแก่เราผู้มีปกติอยู่อย่างนี้เลย

เรานั้นเป็นอยู่อย่างนี้ รู้จักธรรมที่หมดอุปธิ เห็น

เนกขัมมะโดยความเป็นธรรมเกษม ย่อมครอบงำความเมา

ในความไม่มีโรคในความเป็นหนุ่มสาวและในชีวิตได้ทั้งหมด

ความอุตสาหะได้เกิดแล้วแก่เราผู้เห็นนิพพานด้วย

ปัญญาอันยิ่ง บัดนี้เราเป็นผู้ไม่เหมาะที่จะกลับไปเสพกาม

อีก เราจักเป็นผู้ไม่ถอยหลัง จักเป็นผู้มีพรหมจรรย์เป็นที่

ไปในเบื้องหน้า

๑๐. อธิปเตยยสูตร

ว่าด้วยอธิปไตย ๓

{๔๗๙} [๘๙๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อธิปไตยมี ๓ ประการนี้ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ อัตตาธิปไตย ๑ โลกาธิปไตย ๑ ธรรมาธิปไตย ๑