ภยสูตร เล่ม ๒๐

พระบาลีสุตตันตปิฎก

อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. ปฐมปัณณาสก์

๑. พาลวรรค

๑. อภยสูตร

ว่าด้วยผู้เป็นภัยและไม่เป็นภัย

{๔๔๐} [๘๕๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถีสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัยไม่ว่าชนิดใด ๆ ที่เกิดขึ้น ทั้งหมดนั้นย่อมเกิดขึ้นแต่คนพาล หาเกิดขึ้นแต่บัณฑิตไม่ อุปัทวะ๑ไม่ว่าชนิดใด ๆ ที่เกิดขึ้นทั้งหมดนั้นย่อมเกิดขึ้นแต่คนพาล หาเกิดขึ้นแต่บัณฑิตไม่ อุปสรรคไม่ว่าชนิดใด ๆ ที่เกิดขึ้น ทั้งหมดนั้นย่อมเกิดขึ้นแต่คนพาล หาเกิดขึ้นแต่บัณฑิตไม่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไฟที่ลุกลามมาจากเรือนที่มุงด้วยไม้อ้อหรือเรือนที่มุงด้วยหญ้าย่อมไหม้ได้แม้กระทั้งเรือนยอดที่โบกฉาบแล้วทั้งภายในทั้งภายนอก ลมเข้าไม่ได้ มีลิ่มสลักมิดชิด มีบานประตูหน้าต่างปิดได้สนิท ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ภัยไม่ว่าชนิดใด ๆ ที่เกิดขึ้น ทั้งหมดนั้นย่อมเกิดขึ้นแต่คนพาล หาเกิดขึ้นแต่บัณฑิตไม่ อุปัทวะไม่ว่าชนิดใด ๆ ที่เกิดขึ้นทั้งหมดนั้นย่อมเกิดขึ้นแต่คนพาล หาเกิดขึ้นแต่บัณฑิตไม่ อุปสรรคไม่ว่าชนิดใด ๆ ที่เกิดขึ้น ทั้งหมดนั้นย่อมเกิดขึ้นแต่คนพาล หาเกิดขึ้นแต่บัณฑิตไม่ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล คนพาลจึงเป็นผู้มีภัยเฉพาะหน้า บัณฑิตเป็นผู้ไม่มีภัยเฉพาะหน้า คนพาลเป็นผู้มีอุปัทวะ บัณฑิตเป็นผู้ไม่มีอุปัทวะ คนพาลเป็นผู้มีอุปสรรค บัณฑิตเป็นผู้ไม่มีอุปสรรค ภัยจากบัณฑิตย่อมไม่มี อุปัทวะจากบัณฑิตย่อมไม่มี อุปสรรคจากบัณฑิตย่อมไม่มี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘บุคคลประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด เขาพึงรู้ว่าเป็นคนพาล เราจักประพฤติเว้นธรรม ๓ ประการเหล่านั้นเสีย บุคคลประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด เขาพึงรู้ว่าเป็นบัณฑิต เราจักประพฤติสมาทานธรรม ๓ ประการเหล่านั้น’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

๒. ลักขณสูตร

ว่าด้วยลักษณะของพาลเเละบัณฑิต

{๔๔๑} [๘๕๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาลมีกรรมเป็นเครื่องกำหนด บัณฑิตก็มีกรรมเป็นเครื่องกำหนด ปัญญางดงามด้วยความประพฤติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการพึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ กายทุจริต ๑ วจีทุจริต ๑ มโนทุจริต ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลพึงทราบว่าเป็นคนพาลบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการพึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ กายสุจริต ๑ วจีสุจริต ๑ มโนสุจริต ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลพึงทราบว่าเป็นบัณฑิต

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘บุคคลประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด คนพึงรู้กันว่าเป็นคนพาล เราจักประพฤติเว้นธรรม ๓ ประการเหล่านั้นเสีย บุคคลประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด คนพึงรู้กันว่าเป็นบัณฑิต เราจักประพฤติสมาทานธรรม ๓ ประการเหล่านั้น’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”