ลักขณสูตร เล่ม ๒๐

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘บุคคลประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด เขาพึงรู้ว่าเป็นคนพาล เราจักประพฤติเว้นธรรม ๓ ประการเหล่านั้นเสีย บุคคลประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด เขาพึงรู้ว่าเป็นบัณฑิต เราจักประพฤติสมาทานธรรม ๓ ประการเหล่านั้น’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

๒. ลักขณสูตร

ว่าด้วยลักษณะของพาลเเละบัณฑิต

{๔๔๑} [๘๕๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาลมีกรรมเป็นเครื่องกำหนด บัณฑิตก็มีกรรมเป็นเครื่องกำหนด ปัญญางดงามด้วยความประพฤติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการพึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ กายทุจริต ๑ วจีทุจริต ๑ มโนทุจริต ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลพึงทราบว่าเป็นคนพาลบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการพึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ กายสุจริต ๑ วจีสุจริต ๑ มโนสุจริต ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลพึงทราบว่าเป็นบัณฑิต

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘บุคคลประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด คนพึงรู้กันว่าเป็นคนพาล เราจักประพฤติเว้นธรรม ๓ ประการเหล่านั้นเสีย บุคคลประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด คนพึงรู้กันว่าเป็นบัณฑิต เราจักประพฤติสมาทานธรรม ๓ ประการเหล่านั้น’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

๓. จินตีสูตร

ว่าด้วยลักษณะแตกต่างระหว่างคนพาลกับบัณฑิต

{๔๔๒} [๘๕๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลักษณะพาล เครื่องหมายพาล ความประพฤติแบบพาลของคนพาลนี้มี ๓ อย่าง ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ คนพาล ในโลกนี้ชอบคิดเรื่องชั่ว ๑ ชอบพูดคำชั่ว ๑ ชอบทำกรรมชั่ว ๑ ถ้าคนพาลจักไม่เป็นคนชอบคิดเรื่องชั่ว ชอบพูดคำชั่ว ชอบทำกรรมชั่วแล้ว บัณฑิตจะพึงรู้จักเขาได้อย่างไรว่า ‘ผู้นี้เป็นคนพาล ไม่ใช่คนดี’ แต่เพราะคนพาลเป็นคนชอบคิดเรื่องชั่ว ชอบพูดคำชั่ว ชอบทำกรรมชั่ว ฉะนั้น พวกบัณฑิตจึงรู้จักเขาว่า ‘ผู้นี้เป็นคนพาล ไม่ใช่คนดี’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลักษณะพาล เครื่องหมายพาล ความประพฤติแบบพาลของคนพาลมี ๓ อย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลักษณะบัณฑิต เครื่องหมายบัณฑิต

ความประพฤติแบบบัณฑิตของบัณฑิตมี ๓ อย่างนี้ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ บัณฑิตในโลกนี้ชอบคิดเรื่องดี ๑ ชอบพูดคำดี ๑ ชอบทำกรรมดี ๑ ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบัณฑิตจักไม่เป็นคนชอบคิดดี ชอบพูดคำดี ชอบทำกรรมดี เช่นนั้น บัณฑิตจะพึงรู้จักเขาได้อย่างไรว่า ‘ผู้นี้เป็นบัณฑิต เป็นคนดี’ แต่เพราะบัณฑิตชอบคิดเรื่องดี ชอบพูดคำดี ชอบทำกรรมดี ฉะนั้น พวกบัณฑิตจึงรู้จักเขาว่า ‘ผู้นี้เป็นบัณฑิต เป็นคนดี’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลักษณะบัณฑิต เครื่องหมายบัณฑิต ความประพฤติแบบบัณฑิตของบัณฑิตมี ๓ ประการนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘บุคคลประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด คนพึงรู้กันว่าเป็นคนพาล เราจักประพฤติเว้นธรรม ๓ ประการเหล่านั้นเสีย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด คนพึงรู้กันว่าเป็นบัณฑิต เราจักประพฤติสมาทานธรรม ๓ ประการเหล่านั้น’ ดูก่อนภิกษทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”