อวกุชชิตาสูตร เล่ม ๒๐

๑๐. อวกุชชสูตร

ว่าด้วยผู้มีปัญญา ๓ ประเภท

{๔๖๙} [๘๘๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหม้อคว่ำ

(๒) บุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหน้าตัก

(๓) บุคคลผู้มีปัญญากว้างขวาง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหม้อคว่ำเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้หมั่นไปวัดเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุเสมอ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วนแก่เขา เขานั่งบนที่นั่งนั้นจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ ถึงลุกจากที่นั่งแล้วก็จำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ เปรียบเหมือนหม้อคว่ำ นํ้าที่เทลงไปที่หม้อนั้นก็ไหลออกไป ไม่ขังอยู่ แม้ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน หมั่นไปวัดเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุเสมอ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น

งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ ครบถ้วนแก่เขา เขานั่งบนที่นั่งนั้นจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ถึงลุกจากที่นั่งแล้วก็ยังจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เรียกว่าบุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหม้อคว่ำดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหน้าตักเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้หมั่นไปวัดเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุเสมอ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด

ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วนแก่เขา เขานั่งบนที่นั่งนั้นจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นได้ แต่พอลุกจากที่นั่งแล้วกลับจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ เปรียบเหมือนที่หน้าตักของบุรุษมีของเคี้ยวนานาชนิดปนเปกันอยู่ คือ งา ข้าวสาร ขนมต้ม พุทรา เขาลุกจากที่นั่งนั้นพึงทำเรี่ยราดเพราะเผลอสติไป แม้ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน หมั่นไปวัดเพื่อพึงธรรมในสำนักของภิกษุเสมอ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วนแก่เขา

เขานั่งบนที่นั่งนั้นจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นได้ แต่พอลุกจากที่นั่งแล้วกลับจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เรียกว่าบุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหน้าตักดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญากว้างขวางเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้หมั่นไปวัดเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุเสมอ ภิกษุทั้งหลาย ย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วนแก่เขา เขานั่งบนที่นั่งนั้นจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นได้ แม้จะลุกจากที่นั่งแล้วก็ยังจำเบื้องต้น

ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นได้ เปรียบเหมือนหม้อหงาย นํ้าที่เทใส่ไปในหม้อนั้นย่อมขังอยู่ ไม่ไหลไป แม้ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน หมั่นไปวัดเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุเสมอ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วนแก่เขา เขานั่งบนที่นั่งนั้นจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นได้ แม้จะลุกจากที่นั่งแล้วก็ยังจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เรียกว่าบุคคลผู้มีปัญญากว้างขวางดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

ผู้มีปัญญาเหมือนหม้อควํ่าจัดเป็นคนเขลา ไม่มี

ปัญญาเห็นประจักษ์ แม้หากจะหมั่นไปในสำนักของภิกษุ

เสมอ คนเช่นนั้นก็ไม่อาจจะกำหนดเอาเบื้องต้น ท่ามกลาง

และที่สุดของกถาได้ เพราะเขาไม่มีปัญญา

ผู้มีปัญญาเหมือนหนัาตักเรากล่าวว่าดีกว่าผู้มีปัญญา

เหมือนหม้อควํ่า ถึงแม้จะไปในสำนักของภิกษุเสมอ นั่ง

บนอาสนะนั้น คนเช่นนั้นย่อมกำหนดเอาเบื้องต้น ท่าม

กลาง และที่สุดของกถาได้ ครั้นลุกมาแล้วย่อมจดจำไม่ได้

ด้วยว่าสิ่งที่เขากำหนดเอาไว้แล้วเลอะเลือนไป

ส่วนผู้มีปัญญากว้างขวางเรากล่าวว่าดีกว่าผู้มีปัญญา

เหมือนหน้าตัก คนเช่นนั้นไปในสำนักของภิกษุเสมอ นั่ง

บนอาสนะนั้น ย่อมกำหนดเอาเบื้องต้น ท่ามกลาง และ

ที่สุดของกถาแล้วจำพยัญชนะไว้ได้ เป็นคนมีความดำริ

ประเสริฐสุด มีใจไม่สงสัย ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

พึงทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

จบ ปุคคลวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สมิทธสูตร ๒. คิลานสูตร

๓. สังขารสูตร ๔. พหุการสูตร

๕. วชิรูปมสูตร ๖. เสวิตัพพสูตร

๗. ชิคุจฉิตัพพสูตร ๘. คูถภาณีสูตร

๙. อันธสูตร ๑๐. อวกุชชสูตร

๔. เทวทูตวรรค

๑. สพรหมกสูตร

ว่าด้วยพรหมของลูก

{๔๗๐} [๘๘๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตระกูลเหล่าใดมีบิดามารดาที่บุตรทั้งหลายบูชาแล้วในเรือนของตนอยู่ ตระกูลเหล่านั้นชื่อว่ามีพรหม ตระกูลเหล่าใดมีบิดามารดาที่บุตรทั้งหลายบูชาแล้วในเรือนของตนอยู่ ตระกูลเหล่านั้นชื่อว่ามีบุรพาจารย์ ตระกูลเหล่าใดมีบิดามารดาที่บุตรทั้งหลายบูชาแล้ว ในเรือนของตนอยู่ ตระกูลเหล่านั้นชื่อว่ามีอาหุไนยบุคคลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘พรหม บุรพาจารย์ อาหุไนยบุคคล’ นี้เป็นชื่อของบิดามารดา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าบิดามารดาเป็นผู้มีอุปการะมาก เป็นผู้ประคบประหงมเลี้ยงดูบุตร เป็นผู้แสดงโลกนี้แก่บุตร”

บิดามารดาผู้อนุเคราะห์บุตร ท่านเรียกว่าพรหม

บุรพาจารย์ และอาหุไนยบุคคลของบุตรทั้งหลาย

เพราะเหตุนั้นแล บุตรผู้เป็นบัณฑิตพึงนอบน้อม

พึงสักการะท่านด้วยข้าว นํ้า ผ้านุ่งห่ม ที่นอน ที่นั่ง

ด้วยการอบกลิ่น การอาบน้ำให้ และล้างเท้าให้

เพราะเหตุที่บุตรปรนนิบัติบิดามารดา บัณฑิต

ทั้งหลายจึงสรรเสริญเขาในโลกนี้ ครั้นเขาละโลกนี้ไปแล้ว

ย่อมบันเทิงในโลกสวรรค์