พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · ปุคคลวรรค
พหุการสูตร เล่ม ๒๐
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๖๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในปุคคลวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ ปุคคลวรรค พหุการสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๐ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๐)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๐ หน้า ๑๙๓–๑๙๔
(๓) บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขาร ปรุงแต่งวจีสังขาร ปรุงแต่งมโนสังขารอันมีทุกข์บ้างไม่มีทุกข์บ้าง ครั้นปรุงแต่งแล้วย่อมเข้าถึงโลกอันมีทุกข์บ้างไม่มีทุกข์บ้าง ผัสสะอันมีทุกข์บ้างไม่มีทุกข์บ้างย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลกอันมีทุกข์บ้างไม่มีทุกข์บ้าง เขาถูกผัสสะอันมีทุกข์บ้างไม่มีทุกข์บ้างถูกต้องแล้วย่อมเสวยเวทนาอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง อันเป็นสุขเป็นทุกข์ปะปนกันไป ดุจพวกมนุษย์ เทพบางพวก และวินิปาติกะบางพวกฉะนั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”
๔. พหุการสูตร
ว่าด้วยผู้มีอุปการะมาก ๓ ประเภท
{๔๖๓} [๘๗๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลผู้อาศัย ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ บุคคลเป็นผู้ถึงพระพุทธเจ้าว่าเป็นสรณะ เป็นผู้ถึงพระธรรมว่าเป็นสรณะ เป็นผู้ถึงพระสงฆ์ว่าเป็นสรณะ เพราะได้อาศัยบุคคลใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้จัดว่าเป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลนี้
- ๑เทพบางพวก หมายถึงเหล่าเทวดาในกามาวจรสวรรค์ ๖ ชั้น (ที.ม.อ. ๑๐๙, องฺ.ติก.อ. ๑๐๑, องฺ. จตุกฺ.อ. ๒/๔๔๐) คือ เทวดาชั้นจาตุมหาราช ชั้นดาวดึงส์ ชั้นยามา ชั้นดุสิต ชั้นนิมมานรดี และชั้นปรนิมมิตวสวัตดี
- ๒วินิปาติกะบางพวก คำว่า วินิปาติกะ แปลว่า ผู้อันกรรมให้ตกลงไปเสวยสุขไม่เต็มที่ หมายถึงสัตว์พวกหนึ่งซึ่งไม่รวมอยู่ในจำพวกสัตว์ในอบายภูมิ ๔ ได้แก่ พวกเวมานิกเปรต คือ พวกเปรตที่แม้จะมีวิมานอยู่ แต่ก็ไม่รุ่งเรืองเหมือนพวกเทพอื่น ๆ ได้เสวยสุขและต้องทุกข์ทรมานต่าง ๆ เป็นช่วง ๆ สลับกันไป (นัย ที.ม.อ. ๑๐๙, องฺ.จตุกฺ.อ. ๒/๔๔๑, องฺ.ติก.อ. ๑๐๑)
ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ เพราะได้อาศัยบุคคลใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้จัดว่าเป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลนี้
ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ เพราะได้อาศัยบุคคลใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้จัดว่าเป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลนี้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แล เป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลผู้อาศัย
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่า ‘ไม่มีบุคคลอื่นจากบุคคล ๓ ประเภทนี้ซึ่งเป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุคคลนี้” ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลเราขอกล่าวว่าการที่บุคคลนี้ทำการตอบแทนแก่บุคคล ๓ ประเภทนี้ มิใช่ทำได้ง่าย ด้วยวิธี คือ การกราบไหว้ การลุกรับ การประนมมือไหว้ สามีจิกรรม การให้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร”
๕. วชิรูปมสูตร
ว่าด้วยผู้มีจิตเหมือนแผลเก่า ฟ้าแลบ และเพชร
{๔๖๔} [๘๗๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) บุคคลผู้มีจิตเหมือนแผลเก่า
(๒) บุคคลผู้มีจิตเหมือนฟ้าแลบ
(๓) บุคคลผู้มีจิตเหมือนเพชร
จบ พหุการสูตร