พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ · อานิสังสวรรค
๑. ปาตุภาวสูตร เล่ม ๒๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๖๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๑ ในอานิสังสวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ อานิสังสวรรค ปาตุภาวสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๖๑๖–๖๑๗
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. สีติภาวสูตร ๒. อาวรณสูตร
๓. โวโรปิตสูตร ๔. สุสสูสติสูตร
๕. อัปปหายสูตร ๖. ปหีนสูตร
๗. อภัพพสูตร ๘. ปฐมอภัพพฐานสูตร
๙. ทุติยอภัพพฐานสูตร ๑๐. ตติยอภัพพฐานสูตร
๑๑. จตุตถอภัพพฐานสูตร
(๑๐) ๕. อานิสังสวรรค
๑. ปาตุภาวสูตร
ว่าด้วยความปรากฏขึ้นที่หาได้ยาก ๖
{๓๖๗} [๙๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรากฏขึ้นแห่งเหตุ ๖ ประการหาได้ ยากในโลก เหตุ ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ความปรากฏขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
(๒) บุคคลผู้แสดงธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศแล้ว
(๓) ความเกิดขึ้นในถิ่นที่มีพระอริยเจ้า
(๔) ความเป็นผู้มีอินทรีย์ไม่บกพร่อง
- ๑ถิ่นที่มีพระอริยเจ้า หมายถึงมัชฌิมประเทศ (องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๖) อนึ่ง มัชฌิมประเทศ คือ ถิ่น หรือชุมชนที่ตั้งอยู่ย่านใจกลาง เป็นอาณาเขตที่กำหนดว่ามีความเจริญรุ่งเรืองและความพร้อมใน ทุกด้านหมายถึงภูมิภาคอันเป็นที่เสด็จอุบัติของพระพุทธเจ้าและเป็นที่บังเกิดของพระปัจเจกพุทธเจ้า มหาสาวก พุทธอุปัฏฐาก พุทธสาวก พุทธมารดา พุทธบิดา และพระเจ้าจักรพรรดิ หรือ ชมพูทวีปทั้งสิ้น (องฺ.เอกก.อ. ๔๓๓-๔๓๔)
(๕) ความไม่โง่เขลา ไม่บ้าใบ้
(๖) ความพอใจในกุศลธรรม
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรากฏขึ้นแห่งเหตุ ๖ ประการนี้แลหาได้ยาก ในโลก”
๒. อานิสังสสูตร
ว่าด้วยอานิสงส์แห่งโสดาปัตติผล ๖
{๓๖๘} [๙๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ในการทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล มี ๖ ประการนี้ ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) เป็นผู้แน่นอนในพระสัทธรรม <*>
(๒) เป็นผู้มีความไม่เสื่อมเป็นธรรมดา
(๓) เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้แล้วย่อมไม่มีทุกข์
(๔) เป็นผู้ประกอบด้วยอสาธารณญาณ<**>
(๕) เป็นผู้เห็นเหตุแล้วด้วยดี
(๖) เห็นธรรมที่เกิดขึ้นจากเหตุด้วยดี
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ในการทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผลมี ๖ ประการนี้แล”
- ๑สัทธรรม ธรรมอันดี ในที่นี้หมายถึงหลักหรือแก่นของพระพุทธศาสนา (องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๑๙,๑๕๖) ซึ่ง จำแนกเป็น ๓ คือ (๑) ปริยัตติสัทธรรม สัทธรรมคือคำสั่งสอนอันจะต้องเล่าเรียน (ปริยัติ) ได้แก่ พระบาลีพุทธพจน์ พร้อมทั้งอรรถกถา (๒) ปฏิปัตติสัทธรรม สัทธรรมคือปฏิปทาอันจะต้องปฏิบัติ โดยสรุปได้แก่ อริยมรรคมีองค์ ๘ หรือไตรสิกขา (๓) ปฏิเวธสัทธรรม (หรือเรียกว่าอธิคมสัทธรรม) สัทธรรมคือผลอันจะพึงเข้าถึงหรือบรรลุด้วยการปฏิบัติ ได้แก่ มรรค ผล นิพพาน อีกนัยหนึ่งได้แก่ มรรค ๔ ผล ๔ ปฏิสัมภิทา ๔ วิชชา ๓ อภิญญา ๖ (วิ.อ. ๑/๒๓๖, ม.อ. ๓/๘๐, องฺ.เอกก.อ. ๗๘-๗๙)
- ๒อสาธารณญาณ หมายถึงญาณที่ไม่มีทั่วไปกับพวกปุถุชน (องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๖)
- <๑> - ผู้รวบรวม
- <๒> - ผู้รวบรวม
จบ ๑. ปาตุภาวสูตร