๗. เขมสุมนสูตร เล่ม ๒๒

๗. เขมสูตร

ว่าด้วยผู้หมดฐานะ

{๓๒๐} [๔๙] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล ท่าน พระเขมะและท่านพระสุมนะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้น แล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อย แล้วท่านพระเขมะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้เป็นพระอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหม จรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุ

ประโยชน์ตนแล้ว โดยลำดับ มีกิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพหมดสิ้นแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ภิกษุนั้นย่อมไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘คนที่ดี กว่าเรามีอยู่ คนที่เสมอเรามีอยู่ หรือคนที่เลวกว่าเรามีอยู่” ท่านพระเขมะ ได้กราบทูลดังนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้นแล ท่านพระเขมะ ทราบว่าพระศาสดาทรงพอพระทัย จึงลุกจากอาสนะ ถวายบังคม ทำ ประทักษิณพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วหลีกไป

ครั้นเมื่อท่านพระเขมะหลีกไปแล้วไม่นาน ท่านพระสุมนะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้เป็นพระอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนแล้วโดยลำดับ มีกิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพหมดสิ้นแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ภิกษุนั้นย่อมไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘คนที่ดีกว่าเราไม่มี คนที่เสมอเราไม่มี หรือคนที่เลวกว่าเราไม่มี” ท่านพระสุมนะ ได้กราบทูลดังนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้นแล ท่านพระสุมนะ ทราบว่าพระศาสดาทรงพอพระทัย จึงลุกจากอาสนะ ถวายบังคม ทำ ประทักษิณพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วหลีกไป

ครั้นเมื่อท่านพระเขมะและท่านพระสุมนะหลีกไปแล้วไม่นาน พระผู้ มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรทั้งหลาย ย่อมพยากรณ์อรหัตตผลอย่างนี้แล กล่าวแต่เนื้อความ และไม่น้อมตนเข้าไป ส่วนว่าโมฆบุรุษบางพวกในธรรมวินัยนี้เหมือนจะร่าเริงพยากรณ์อรหัตตผล เขาเหล่านั้นย่อมถึงความทุกข์ในภายหลัง”พระขีณาสพทั้งหลายย่อมไม่น้อมตนเข้าไปเปรียบ

บุคคลที่ดีกว่า ไม่น้อมตนเข้าไปเปรียบบุคคลที่เลวกว่า

ไม่น้อมตนเข้าไปเปรียบบุคคลที่เสมอกัน มีชาติสิ้นแล้ว อยู่

จบพรหมจรรย์แล้ว ประพฤติเป็นผู้หลุดพ้นจากสังโยชน์

๘. อินทริยสังวรสูตร

ว่าด้วยการสำรวมอินทรีย์

{๓๒๑} [๕๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออินทรียสังวร (การสำรวมอินทรีย์) ไม่มี ศีลของภิกษุผู้มีอินทรียสังวรวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อศีล ไม่มี สัมมาสมาธิของภิกษุผู้มีศีลวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อ สัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะ ของภิกษุผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติแล้วชื่อว่า มีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาและวิราคะ ของ