๘. อินทรียสังวรสูตร เล่ม ๒๒

ครั้นเมื่อท่านพระเขมะและท่านพระสุมนะหลีกไปแล้วไม่นาน พระผู้ มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรทั้งหลาย ย่อมพยากรณ์อรหัตตผลอย่างนี้แล กล่าวแต่เนื้อความ และไม่น้อมตนเข้าไป ส่วนว่าโมฆบุรุษบางพวกในธรรมวินัยนี้เหมือนจะร่าเริงพยากรณ์อรหัตตผล เขาเหล่านั้นย่อมถึงความทุกข์ในภายหลัง”พระขีณาสพทั้งหลายย่อมไม่น้อมตนเข้าไปเปรียบ

บุคคลที่ดีกว่า ไม่น้อมตนเข้าไปเปรียบบุคคลที่เลวกว่า

ไม่น้อมตนเข้าไปเปรียบบุคคลที่เสมอกัน มีชาติสิ้นแล้ว อยู่

จบพรหมจรรย์แล้ว ประพฤติเป็นผู้หลุดพ้นจากสังโยชน์

๘. อินทริยสังวรสูตร

ว่าด้วยการสำรวมอินทรีย์

{๓๒๑} [๕๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออินทรียสังวร (การสำรวมอินทรีย์) ไม่มี ศีลของภิกษุผู้มีอินทรียสังวรวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อศีล ไม่มี สัมมาสมาธิของภิกษุผู้มีศีลวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อ สัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะ ของภิกษุผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติแล้วชื่อว่า มีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาและวิราคะ ของ

ภิกษุผู้มียถาภูตญาณทัสสนะวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อนิพพิทา และวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะ ของภิกษุผู้มีนิพพิทาวิราคะวิบัติแล้วชื่อ ว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เหมือนต้นไม้ที่มีกิ่งและใบวิบัติเสียแล้ว กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้นย่อมถึงความบริบูรณ์ไม่ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออินทรียสังวรไม่มี ศีลของภิกษุผู้มี อินทรียสังวรวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว ... เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีนิพพิทาวิราคะวิบัติแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออินทรียสังวรมีอยู่ ศีลของภิกษุผู้ถึงพร้อม ด้วยอินทรียสังวรย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อศีลมีอยู่ สัมมาสมาธิ ของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยศีลย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุ ปัจจัย เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่ นิพพิทาวิราคะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วย ยถาภูตญาณทัสสนะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อนิพพิทาวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาวิราคะย่อมสมบูรณ์ด้วย เหตุปัจจัย เหมือนต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วยกิ่งและใบ กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้นย่อมถึงความสมบูรณ์ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออินทรียสังวรมีอยู่ ศีลของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยอินทรียสังวร ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย ... เมื่อนิพพิทาวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะ ของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาวิราคะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย”

๙. อานันทสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติของพระอานนท์ ๖ ประการ

{๓๒๒} [๕๑] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามท่านพระสารีบุตรว่า

“ดูก่อนท่านสารีบุตร ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ภิกษุจึงจะได้ฟังธรรมที่ยังไม่เคยฟัง ธรรมทั้งหลายที่เธอได้ฟังแล้วย่อมจะไม่ถึงความหลงลืม ธรรมทั้งหลายที่เธอได้เคยถูกต้องด้วยใจในกาลก่อนย่อมจะขึ้นใจ และเธอย่อมจะรู้แจ้งธรรมที่ยังไม่เคยรู้แจ้งได้”

ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวว่า “ท่านพระอานนท์แลเป็นพหูสูต ขอเนื้อความ แห่งธรรมข้อนั้นจงแจ่มแจ้งเฉพาะท่านพระอานนท์เถิด”

“ดูก่อนท่านสารีบุตร ถ้าอย่างนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี ผมจักกล่าวให้ฟัง” ท่านพระสารีบุตรรับคำท่านพระอานนท์แล้ว ท่านพระอานนท์ ได้กล่าวว่า

“ดูก่อนท่านสารีบุตร ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ย่อมเล่าเรียนธรรม คือสุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ เธอย่อมแสดงธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร ย่อมสอนธรรมที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร ย่อมทำการสาธยายธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาโดยพิสดาร ย่อมตรึกตรอง พิจารณา เพ่งพินิจด้วยใจซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมา ย่อมเข้าจำพรรษาอยู่ในอาวาส ที่มีภิกษุผู้เถระ ผู้เป็นพหูสูต ชำนาญคัมภีร์ ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกาอยู่ ย่อมเข้าไปหาภิกษุผู้เถระเหล่านั้นโดยกาลอันควรแล้วไต่ถาม สอบถามว่า