๖. สันทิฏฐิกสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๒

“รู้อย่างนั้น พระเจ้าข้า”

“ดูก่อนสิวกะ การที่ท่านรู้ประจักษ์ถึงธรรมที่ประกอบด้วยโมหะที่มีอยู่ภายในว่า ‘เรามีธรรมที่ประกอบด้วยโมหะอยู่ในภายใน’ หรือรู้ประจักษ์ถึงธรรมที่ ประกอบด้วยโมหะที่ไม่มีอยู่ภายในว่า ‘เราไม่มีธรรมที่ประกอบด้วยโมหะอยู่ ในภายใน’ อย่างนี้แลคือธรรมอันผู้ได้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ... ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดจำข้าพระองค์ ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๖. ทุติยสันทิฏฐิกสูตร

ว่าด้วยการเห็นธรรมด้วยตนเอง สูตรที่ ๒

{๓๑๙} [๔๘] ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัย พอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มี พระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระองค์ตรัสว่า ‘ธรรมอันผู้บรรลุ จะพึงเห็นเอง ธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง’ ดังนี้ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ธรรมย่อมเป็นอันผู้ได้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น เราขอย้อน ถามท่านในข้อนี้ ท่านพึงพยากรณ์ข้อนั้นตามที่ควรแก่ท่าน ท่านจะสำคัญความ ข้อนั้นเป็นไฉน คือ ราคะที่มีอยู่ในภายในท่านย่อมรู้ประจักษ์ไหมว่า ‘เรามี

ราคะภายใน’ หรือราคะที่ไม่มีอยู่ภายในท่านย่อมรู้ประจักษ์ไหมว่า ‘เราไม่มี ราคะภายใน”

“รู้อย่างนั้น พระเจ้าข้า”

“ดูก่อนพราหมณ์ การที่ท่านรู้ประจักษ์ถึงราคะที่มีอยู่ภายในว่า ‘เรามี ราคะอยู่ภายใน’ หรือรู้ประจักษ์ว่า ‘เราไม่มีราคะภายใน’ อย่างนี้แลคือธรรม อันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ...

ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คือ โทสะที่มีอยู่ภายใน ... โมหะที่มีอยู่ภายใน ... สาเหตุแห่งการประทุษร้ายกายที่มีอยู่ภายใน ... สาเหตุแห่งการประทุษร้ายวาจาที่มีอยู่ภายใน ... สาเหตุแห่งการประทุษร้ายใจ ที่มีอยู่ภายในท่านรู้ประจักษ์ไหมว่า ‘เรามีสาเหตุแห่งการประทุษร้ายใจอยู่ ภายใน’ หรือสาเหตุแห่งการประทุษร้ายใจที่ไม่มีอยู่ภายในท่านรู้ประจักษ์ไหม ว่า ‘เราไม่มีสาเหตุแห่งการประทุษร้ายใจอยู่ภายใน”“รู้อย่างนั้น พระเจ้าข้า”

“ดูก่อนพราหมณ์ การที่ท่านรู้ประจักษ์ถึงสาเหตุแห่งการประทุษร้าย ใจที่มีอยู่ภายในว่า ‘เรามีสาเหตุแห่งการประทุษร้ายใจภายใน’ หรือรู้ประจักษ์ ถึงสาเหตุแห่งการประทุษร้ายใจที่ไม่มีอยู่ภายในว่า ‘เราไม่มีสาเหตุแห่งการ ประทุษร้ายใจภายใน’ อย่างนี้แลคือธรรมอันผู้ได้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดูควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้ เฉพาะตน”“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระ ภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า ... ขอท่านพระโคดมได้โปรด จำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๗. เขมสูตร

ว่าด้วยผู้หมดฐานะ

{๓๒๐} [๔๙] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล ท่าน พระเขมะและท่านพระสุมนะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้น แล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อย แล้วท่านพระเขมะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้เป็นพระอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหม จรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุ