๙. อานันทสูตร เล่ม ๒๒

๙. อานันทสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติของพระอานนท์ ๖ ประการ

{๓๒๒} [๕๑] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามท่านพระสารีบุตรว่า

“ดูก่อนท่านสารีบุตร ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ภิกษุจึงจะได้ฟังธรรมที่ยังไม่เคยฟัง ธรรมทั้งหลายที่เธอได้ฟังแล้วย่อมจะไม่ถึงความหลงลืม ธรรมทั้งหลายที่เธอได้เคยถูกต้องด้วยใจในกาลก่อนย่อมจะขึ้นใจ และเธอย่อมจะรู้แจ้งธรรมที่ยังไม่เคยรู้แจ้งได้”

ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวว่า “ท่านพระอานนท์แลเป็นพหูสูต ขอเนื้อความ แห่งธรรมข้อนั้นจงแจ่มแจ้งเฉพาะท่านพระอานนท์เถิด”

“ดูก่อนท่านสารีบุตร ถ้าอย่างนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี ผมจักกล่าวให้ฟัง” ท่านพระสารีบุตรรับคำท่านพระอานนท์แล้ว ท่านพระอานนท์ ได้กล่าวว่า

“ดูก่อนท่านสารีบุตร ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ย่อมเล่าเรียนธรรม คือสุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ เธอย่อมแสดงธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร ย่อมสอนธรรมที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร ย่อมทำการสาธยายธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาโดยพิสดาร ย่อมตรึกตรอง พิจารณา เพ่งพินิจด้วยใจซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมา ย่อมเข้าจำพรรษาอยู่ในอาวาส ที่มีภิกษุผู้เถระ ผู้เป็นพหูสูต ชำนาญคัมภีร์ ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกาอยู่ ย่อมเข้าไปหาภิกษุผู้เถระเหล่านั้นโดยกาลอันควรแล้วไต่ถาม สอบถามว่า

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภาษิตนี้เป็นอย่างไร เนื้อความของภาษิตนี้เป็นอย่างไร’ ภิกษุผู้เถระเหล่านั้นย่อมเปิดเผยภาษิตที่ยังไม่แจ่มแจ้ง ทำภาษิตที่ยากให้ง่าย แก่เธอ และบรรเทาความสงสัยในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความสงสัย มีประการต่าง ๆ ดูก่อนท่านสารีบุตร ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงจะได้ ฟังธรรมที่ยังไม่เคยฟัง ธรรมทั้งหลายที่เธอได้ฟังแล้วย่อมจะไม่ถึงความหลงลืม ธรรมทั้งหลายที่เธอได้เคยถูกต้องด้วยใจในกาลก่อนย่อมจะขึ้นใจ และ เธอย่อมจะรู้แจ้งธรรมที่ยังไม่รู้แจ้งได้”ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า “น่าอัศจรรย์นัก ท่านอานนท์ น่าแปลกใจนัก ท่านอานนท์ ที่เรื่องนี้ท่านอานนท์ได้กล่าวดีแล้ว และพวกผมจะทรงจำท่าน พระอานนท์ว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้ คือ แท้จริงท่านอานนท์

(๑) ย่อมเล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ

(๒) ท่านอานนท์ย่อมแสดงธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดย พิสดาร

(๓) ย่อมสอนธรรมที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร

(๔) ย่อมทำการสาธยายธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาโดยพิสดาร

(๕) ย่อมตรึกตรอง พิจารณา เพ่งพินิจด้วยใจซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมา ได้เรียนมา

(๖) ย่อมเข้าจำพรรษาอยู่ในอาวาสที่มีภิกษุผู้เถระ ผู้เป็นพหูสูต ชำนาญ คัมภีร์ ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกาอยู่ ย่อมเข้าไปหาภิกษุผู้ เถระเหล่านั้นโดยกาลอันควร แล้วไต่ถาม สอบถามว่า ‘ข้าแต่ ท่านผู้เจริญ ภาษิตนี้เป็นอย่างไร เนื้อความของภาษิตนี้เป็นอย่างไร’ภิกษุผู้เถระเหล่านั้นย่อมเปิดเผยภาษิตที่ยังไม่แจ่มแจ้ง ทำภาษิตที่ยากให้ง่ายแก่ท่านอานนท์ และบรรเทาความสงสัยในธรรม ทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยมีประการต่าง ๆ”

๑๐. ขัตติยสูตร

ว่าด้วยความประสงค์ของคน ๖ ประเภท

{๓๒๓} [๕๒] ครั้งนั้นแล ชานุสโสณีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึง ที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัย พอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มี พระภาคเจ้าว่า“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ กษัตริย์ทั้งหลายมีความประสงค์อะไร นิยมอะไร มั่นใจในอะไร ต้องการอะไร มีอะไรเป็นที่สุด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมดากษัตริย์ทั้งหลาย ย่อมประสงค์โภคทรัพย์ นิยมปัญญา มั่นใจในกำลังทหาร ต้องการในการได้แผ่นดิน มีความเป็นใหญ่เป็นที่สุด”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็พราหมณ์ทั้งหลายมีความประสงค์อะไร นิยมอะไร มั่นใจในอะไร ต้องการอะไร มีอะไรเป็นที่สุด”

“ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมดาพราหมณ์ทั้งหลายย่อมประสงค์โภคทรัพย์ นิยมปัญญา มั่นใจในมนต์ ต้องการบูชายัญ มีพรหมโลกเป็นที่สุด”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็คฤหบดีทั้งหลายมีความประสงค์อะไร นิยมอะไร มั่นใจในอะไร ต้องการอะไร มีอะไรเป็นที่สุด”

“ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมดาคฤหบดีทั้งหลายย่อมประสงค์โภคทรัพย์ นิยมปัญญา มั่นใจในศิลปะ ต้องการการงาน มีการงานที่สำเร็จแล้วเป็นที่สุด”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็สตรีทั้งหลายมีความประสงค์อะไร นิยม อะไร มั่นใจในอะไร ต้องการอะไร มีอะไรเป็นที่สุด”