๑๐. ขัตติยาธิปปายสูตร เล่ม ๒๒

๑๐. ขัตติยสูตร

ว่าด้วยความประสงค์ของคน ๖ ประเภท

{๓๒๓} [๕๒] ครั้งนั้นแล ชานุสโสณีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึง ที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัย พอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มี พระภาคเจ้าว่า“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ กษัตริย์ทั้งหลายมีความประสงค์อะไร นิยมอะไร มั่นใจในอะไร ต้องการอะไร มีอะไรเป็นที่สุด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมดากษัตริย์ทั้งหลาย ย่อมประสงค์โภคทรัพย์ นิยมปัญญา มั่นใจในกำลังทหาร ต้องการในการได้แผ่นดิน มีความเป็นใหญ่เป็นที่สุด”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็พราหมณ์ทั้งหลายมีความประสงค์อะไร นิยมอะไร มั่นใจในอะไร ต้องการอะไร มีอะไรเป็นที่สุด”

“ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมดาพราหมณ์ทั้งหลายย่อมประสงค์โภคทรัพย์ นิยมปัญญา มั่นใจในมนต์ ต้องการบูชายัญ มีพรหมโลกเป็นที่สุด”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็คฤหบดีทั้งหลายมีความประสงค์อะไร นิยมอะไร มั่นใจในอะไร ต้องการอะไร มีอะไรเป็นที่สุด”

“ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมดาคฤหบดีทั้งหลายย่อมประสงค์โภคทรัพย์ นิยมปัญญา มั่นใจในศิลปะ ต้องการการงาน มีการงานที่สำเร็จแล้วเป็นที่สุด”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็สตรีทั้งหลายมีความประสงค์อะไร นิยม อะไร มั่นใจในอะไร ต้องการอะไร มีอะไรเป็นที่สุด”

“ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมดาสตรีทั้งหลายย่อมประสงค์บุรุษ นิยมเครื่องแต่งตัว มั่นใจในบุตร ต้องการไม่ให้สตรีอื่นร่วมสามี มีความเป็นใหญ่ ในบ้านเป็นที่สุด”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็โจรทั้งหลายมีความประสงค์อะไร นิยมอะไร มั่นใจในอะไร ต้องการอะไร มีอะไรเป็นที่สุด”

“ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมดาโจรทั้งหลายย่อมประสงค์ลักทรัพย์ของผู้อื่น นิยมที่เร้นลับ มั่นใจในศัสตรา ต้องการที่มืด มีการที่ผู้อื่นไม่เห็นเขาเป็นที่สุด”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็สมณะทั้งหลายมีความประสงค์อะไร นิยมอะไร มั่นใจในอะไร ต้องการอะไร มีอะไรเป็นที่สุด”

“ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมดาสมณะทั้งหลายย่อมประสงค์ขันติโสรัจจะ นิยมปัญญา มั่นใจในศีล ต้องการความไม่มีความห่วงใย มีพระนิพพานเป็น ที่สุด”

“น่าอัศจรรย์นัก พระโคดมผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก พระโคดมผู้เจริญ ที่ท่านพระโคดมทรงทราบความประสงค์ ความนิยม ความมั่นใจ ความต้องการ และสิ่งที่เป็นที่สุดแม้แห่งกษัตริย์ทั้งหลาย ... แม้แห่งพราหมณ์ทั้งหลาย ... แม้แห่งคฤหบดีทั้งหลาย ... แม้แห่งสตรีทั้งหลาย ... แม้แห่งโจรทั้งหลาย ... ทรงทราบความประสงค์ ความนิยม ความมั่นใจ ความต้องการ และสิ่งที่เป็นที่สุดแม้แห่งสมณะทั้งหลาย ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้ เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ... ขอท่านพระโคดมได้โปรดจำ ข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๑๑. อัปปมาทสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาความไม่ประมาท

{๓๒๔} [๕๓] ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอ ให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระ ภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ธรรมสักข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้ มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือประโยชน์ในปัจจุบันและ ประโยชน์ในสัมปรายภพ มีอยู่หรือหนอแล”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “มีอยู่ พราหมณ์ ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคล เจริญแล้วทำให้มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือประโยชน์ ในปัจจุบันและประโยชน์ในสัมปรายภพ”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มาก แล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ ในสัมปรายภพ เป็นไฉน”

“ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อม ยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ ในสัมปรายภพ คือความไม่ประมาท

ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนรอยเท้าของสัตว์ทั้งหลายผู้สัญจรไป มาบนแผ่นดินเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นย่อมถึงความรวมลงใน รอยเท้าช้าง รอยเท้าช้างชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่ารอยเท้าเหล่านั้นเพราะ รอยเท้าช้างมีขนาดใหญ่ แม้ฉันใด ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือประโยชน์ในปัจจุบันและ ประโยชน์ในสัมปรายภพ คือความไม่ประมาท ก็ฉันนั้นเหมือนกัน