๑๑. อัปปมาทสูตร เล่ม ๒๒

๑๑. อัปปมาทสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาความไม่ประมาท

{๓๒๔} [๕๓] ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอ ให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระ ภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ธรรมสักข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้ มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือประโยชน์ในปัจจุบันและ ประโยชน์ในสัมปรายภพ มีอยู่หรือหนอแล”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “มีอยู่ พราหมณ์ ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคล เจริญแล้วทำให้มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือประโยชน์ ในปัจจุบันและประโยชน์ในสัมปรายภพ”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มาก แล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ ในสัมปรายภพ เป็นไฉน”

“ดูก่อนพราหมณ์ ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อม ยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ ในสัมปรายภพ คือความไม่ประมาท

ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนรอยเท้าของสัตว์ทั้งหลายผู้สัญจรไป มาบนแผ่นดินเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นย่อมถึงความรวมลงใน รอยเท้าช้าง รอยเท้าช้างชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่ารอยเท้าเหล่านั้นเพราะ รอยเท้าช้างมีขนาดใหญ่ แม้ฉันใด ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือประโยชน์ในปัจจุบันและ ประโยชน์ในสัมปรายภพ คือความไม่ประมาท ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนกลอนชนิดใดชนิดหนึ่งแห่งเรือนยอดกลอนเหล่านั้นทั้งปวงย่อมโน้มน้อมรวมเข้าหายอดเรือน ยอดเรือนชาวโลก กล่าวว่าเป็นเลิศกว่ากลอนเหล่านั้น ฉันใด ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ... ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนบุรุษผู้เกี่ยวหญ้า เกี่ยวหญ้าแล้วก็จับที่ยอด ถือคว่ำลงสลัดฟาดที่ไม้ ฉันใด ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ... ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนเมื่อพวงมะม่วงถูกตัดที่ขั้ว มะม่วงที่ติด อยู่กับขั้วทุกลูกย่อมหล่นไปตามขั้ว ฉันใด ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้ มากแล้ว ... ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนพระราชาผู้ครองประเทศเล็ก ทุก ๆ พระองค์ย่อมตามเสด็จพระเจ้าจักรพรรดิ พระเจ้าจักรพรรดิชาวโลกกล่าวว่า เป็นเลิศกว่าพระราชาเหล่านั้น ฉันใด ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้วทำให้ มากแล้ว ... ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนแสงสว่างแห่งดวงดาวทั้งหลาย ทั้งหมด ย่อมไม่ถึงส่วนที่ ๑๖ ของแสงสว่างแห่งดวงจันทร์ แสงสว่างแห่งดวงจันทร์ ชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าแสงสว่างแห่งดาวเหล่านั้น ฉันใด ธรรมข้อหนึ่ง ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือ ประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ในสัมปรายภพ คือความไม่ประมาท ก็ ฉันนั้นเหมือนกันดูก่อนพราหมณ์ ธรรมข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อม ยึดถือประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือประโยชน์ในปัจจุบันและประโยชน์ในสัมปรายภพ คือความไม่ประมาทนี้แล”

พราหมณ์ได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของ พระองค์แจ่มแจ้งนัก ... ขอท่านพระโคดมได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็น อุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๑๒. ธัมมิกสูตร

ว่าด้วยธรรมของสมณะและศาสดาทั้งหก

{๓๒๕} [๕๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้ พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้น ท่านพระธัมมิกะเป็นเจ้าอาวาสอยู่ในอาวาส ๗ แห่งที่มีอยู่ในชาติภูมิชนบททั้งหมด นัยว่าท่านพระธัมมิกะย่อมด่า บริภาษ เบียดเบียน ทิ่มแทง เสียดสีพวกภิกษุอาคันตุกะที่จรมาด้วยวาจา และพวก ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นถูกท่านพระธัมมิกะด่า บริภาษ เบียดเบียน ทิ่มแทง เสียดสีด้วยวาจาอยู่ จึงหลบหลีก ไม่ยอมอยู่ ละทิ้งอาวาสไป

ครั้งนั้น พวกอุบาสกชาวชาติภูมิชนบทคิดกันว่า “พวกเราได้บำรุงภิกษุ สงฆ์ด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ก็แต่ว่า พวกภิกษุอาคันตุกะพากันหลบหลีก ไม่ยอมอยู่ ละทิ้งอาวาสไป อะไรหนอ เป็น เหตุเป็นปัจจัยให้พวกภิกษุอาคันตุกะพากันหลบหลีก ไม่ยอมอยู่ ละทิ้งอาวาสไป” ครั้งนั้น พวกอุบาสกชาวชาติภูมิชนบทเข้าใจกันว่า “ท่านพระธัมมิกะ นี้แลย่อมด่า บริภาษ เบียดเบียน ทิ่มแทง เสียดสีพวกภิกษุอาคันตุกะที่จรมาด้วยวาจา พวกภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นถูกท่านพระธัมมิกะด่า บริภาษ เบียดเบียน ทิ่มแทง เสียดสีด้วยวาจาอยู่ จึงหลบหลีก ไม่ยอมอยู่ ละทิ้ง อาวาสไป อย่ากระนั้นเลย พวกเราพึงขับไล่ท่านพระธัมมิกะไปเสีย”ครั้งนั้น พวกอุบาสกชาวชาติภูมิชนบทได้เข้าไปหาท่านพระธัมมิกะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะท่านพระธัมมิกะว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่าน พระธัมมิกะจงหลีกไปจากอาวาสนี้ ท่านไม่ควรอยู่ในอาวาสนี้ต่อไป”