อุรุเวลสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๑

เพราะเหตุนั้นแล กุลบุตรผู้รักตน หวังความเป็นใหญ่

เมื่อระลึกถึงคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงเคารพ

พระสัทธรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ท้าวสหัมบดีพรหมได้กล่าวคาถาประพันธ์นี้ ครั้น

แล้วอภิวาทเรา ทำประทักษิณแล้วอันตรธานไปในที่นั้นเอง ดูก่อนภิกษุ

ทั้งหลาย แม้การที่เราทราบการเชื้อเชิญของพรหมแล้วสักการะเคารพอาศัย

ธรรมที่เราตรัสรู้นั้นนั่นแลอยู่ เป็นการสมควรแก่ตน หากแม้เมื่อใด สงฆ์ประกอบไปด้วยความเป็นหมู่ใหญ่แล้ว เมื่อนั้น เราก็เคารพแม้ในสงฆ์”

๒. ทุติยอุรุเวลสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้เป็นเถระ ๔ ประการ

{๒๒}[๒๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งหนึ่ง เราผู้แรกตรัสรู้อยู่ที่ต้นอชปาลนิโครธ ริมฝั่งแม่นํ้าเนรัญชรา ใกล้อุรุเวลาประเทศ ครั้งนั้นแล พวก

พราหมณ์มากด้วยกันล้วนเป็นผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว เข้าไปหาเรา ครั้นแล้วได้สนทนาปราศรัยกับเรา ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กล่าวกะเราว่า ‘ท่านพระโคดมพวกเราได้สดับมาอย่างนี้ว่า ‘พระสมณโคดมไม่ไหว้ ไม่ลุกรับพราหมณ์ผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว ทั้งไม่เชื้อเชิญด้วยอาสนะ ข้อที่เราได้

สดับมานี้นั้นเป็นเช่นนั้นจริง อันการที่ท่านพระโคดมไม่ไหว้ ไม่ลุกต้อนรับ

พวกพราหมณ์ผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว หรือไม่เชื้อเชิญด้วยอาสนะนั้นไม่สมควรเลย,

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความดำริดังนี้ว่า ‘ท่านเหล่านี้ยังไม่รู้

ซึ่งเถระหรือธรรมอันทำให้เป็นเถระ ถ้าแม้บุคคลจะเป็นผู้เฒ่ามีอายุ ๘๐ปี ๙๐

ปี หรือ ๑๐๐ปี นับแต่เกิดมา แต่เขาชอบพูดในเวลาไม่สมควร ชอบพูดไม่จริงชอบพูดไม่เป็นประโยชน์ ชอบพูดไม่เป็นธรรม ชอบพูดไม่เป็นวินัย กล่าววาจาที่ไม่มีหลักฐาน ไม่มีที่อ้างอิง ไม่มีขอบเขต ไม่ประกอบด้วยประโยชน์โดยกาลไม่ควร เขาย่อมถึงซึ่งการนับว่า ‘เป็นเถระผู้เขลา, โดยแท้

ถ้าแม้จะเป็นเด็กกำลังรุ่น มีผมดำสนิท ยังหนุ่มยังแน่น อยู่ในปฐมวัย

แต่ชอบพูดในเวลาอันควร ชอบพูดจริง ชอบพูดเป็นประโยชน์ ชอบพูดเป็นธรรม ชอบพูดเป็นวินัย กล่าววาจาที่มีหลักฐาน มีที่อ้างอิง มีขอบเขต ประกอบด้วยประโยชน์โดยกาลอันควร เขาย่อมถึงซึ่งการนับว่า ‘เป็นเถระผู้ฉลาด, โดยแท้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ทำให้เป็นเถระมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการ

คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมระวังในพระปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยอาจาระ

และโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษา

อยู่ในสิกขาบททั้งหลาย

(๒) เป็นพหูสูต คือ เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามใน

เบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์พร้อม

ทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมทั้งหลายเห็น

ปานนั้นอันเธอได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทง

ตลอดด้วยปัญญา

(๓) เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิตเป็นธรรมเครื่องอยู่

เป็นสุขในปัจจุบัน ได้ตามความปรารถนา โดยไม่ยาก ไม่ลำบาก

(๔) ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะ

อาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ทำให้เป็นเถระมี ๔ ประการนี้แล,,

ผู้ใดมีจิตฟุ้งซ่าน มีความดำริไม่มั่นคงเช่นกับมฤค ยินดี

ในธรรมของอสัตบุรุษ กล่าวคำเพ้อเจ้อเป็นอันมาก ผู้นั้น

มีความเห็นลามก ปราศจากความเอื้อเฟื้อ เป็นผู้อยู่ไกล

จากความเป็นผู้มั่นคง

ส่วนผู้ใดถึงพร้อมด้วยศีล เป็นผู้สดับ มีปฏิภาณ

ประกอบในธรรมอันทำความมั่นคง ย่อมเห็นแจ้งอรรถ

แห่งอริยสัจด้วยปัญญา เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ไม่มี

กิเลสประดุจหลักตอ มีไหวพริบ มีชาติและมรณะอันละ

ได้แล้ว เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์สมบูรณ์ เรากล่าว

ผู้นั้นว่าเป็นเถระ อาสวะของภิกษุใดไม่มี เราเรียกภิกษุ

นั้นว่าเป็นเถระ เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย

๓. โลกสูตร

ว่าด้วยทรงเป็นพระตถาคตด้วยเหตุ ๔ อย่าง

{๒๓}[๒๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โลกคือทุกข์ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว ตถาคตพรากออกจากโลกคือทุกข์ได้แล้ว เหตุเกิดแห่งโลกคือทุกข์ตถาคตได้ตรัสรู้แล้วเหตุเกิดแห่งโลกคือทุกข์ตถาคตละได้แล้ว ความดับแห่งโลกคือทุกข์ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว ความดับแห่งโลกคือทุกข์ตถาคตได้ทำให้แจ้งแล้ว ปฏิปทาอันยังสัตว์ให้ถึงความดับแห่งโลกคือทุกข์ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว ปฏิปทาอันยังสัตว์ให้ถึงความดับแห่งโลกคือทุกข์ตถาคตได้ทำให้เจริญแล้ว