อุรุเวลสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๑

๓. อุรุเวลวรรค

๑. ปฐมอุรุเวลสูตร

ว่าด้วยผู้มีขันธ์ ๔ สมบูรณ์ย่อมเคารพธรรม

{๒๑}[๒๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งหนึ่ง เราผู้แรกตรัสรู้อยู่ที่ต้นอชาปาลนิโครธริมฝั่งแม่นํ้าเนรัญชรา ใกล้อุรุเวลาประเทศ เมื่อเราหลบเร้นอยู่ในที่ลับ ได้เกิดความดำริขึ้นอย่างนี้ว่า ‘บุคคลผู้ไม่มีที่เคารพ ไม่มีที่ยำเกรง ย่อมอยู่อย่างเป็นทุกข์แท้ เราจะพึงสักการะ เคารพ อาศัยสมณะหรือพราหมณ์คนไหนอยู่ดีหนอ’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความดำริต่อไปว่า‘เราพึงสักการะ

เคารพอาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่เพื่อความบริบูรณ์แห่งสีลขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์ แต่ว่าเรายังไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นที่ถึงพร้อมด้วยศีลยิ่งกว่าเรา ซึ่งเราควรจะสักการะเคารพอาศัยอยู่ในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลกพรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์

เราพึงสักการะเคารพอาศัยสมณะหรือพราหมณ์อื่นอยู่เพื่อความบริบูรณ์

แห่งสมาธิขันธ์... แห่งปัญญาขันธ์... แห่งวิมุตติขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์ แต่ว่า

เรายังไม่เห็นสมณะหรือพราหมณ์อื่นที่ถึงพร้อมด้วยวิมุตติยิ่งกว่าเรา ซึ่งเรา

ควรจะสักการะเคารพอาศัยอยู่ในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลกในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมุนุษย์

เรานั้นได้มีความดำริต่อไปว่า ‘อย่ากระนั้นเลย เราพึงสักการะเคารพอาศัยธรรมที่เราตรัสรู้นั้นอยู่เถิด,

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลำดับนั้นแล ท้าวสหัมบดีพรหมทราบความดำริ

ของเราด้วยใจ ได้อันตรธานจากพรหมโลกมาปรากฏตัวข้างหน้าเรา เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ครั้นแล้วท้าว

สหัมบดีพรหมห่มผ้าเฉวียงบ่า คุกเข่าขวาลงบนพื้นดินประนมอัญชลีมาทาง

เรา แล้วกล่าวคำนี้กะเราว่า ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า เรื่องนี้เป็นอย่างนั้นข้าแต่พระสุคตเจ้า เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระอรหันต

สัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใดที่ได้มีมาแล้วในอดีตกาล แม้พระผู้มีพระภาคเจ้า

เหล่านั้นก็ทรงสักการะเคารพอาศัยธรรมนั่นเองอยู่ พระอรหันตสัมมาสัม

พุทธเจ้าเหล่าใดที่จักมีในอนาคตกาล แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้นก็จักทรงสักการะเคารพอาศัยธรรมนั่นเองอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าในบัดนี้ก็ขอได้โปรดสักการะเคารพอาศัยธรรมนั่นแหละอยู่เถิด,

ท้าวสหัมบดีพรหมครั้นได้กล่าวไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว ได้กล่าวคาถา

ประพันธ์อื่นอีกต่อไปว่า

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลายที่ล่วงไปแล้วก็ดี พระ

พุทธเจ้าทั้งหลายที่ยังไม่มีมาถึงก็ดี และพระสัมพุทธเจ้า

ผู้ยังความโศกของชนเป็นอันมากให้เสื่อมคลายไปในบัดนี้

ก็ดี

พระพุทธเจ้าเหล่านั้นทุก ๆ พระองค์ทรงเคารพพระ

สัทธรรมอยู่แล้ว กำลังทรงเคารพพระสัทธรรมอยู่ และ

จักยังทรงเคารพพระสัทธรรมต่อไป ข้อนี้เป็นธรรมดา

ของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

เพราะเหตุนั้นแล กุลบุตรผู้รักตน หวังความเป็นใหญ่

เมื่อระลึกถึงคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงเคารพ

พระสัทธรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ท้าวสหัมบดีพรหมได้กล่าวคาถาประพันธ์นี้ ครั้น

แล้วอภิวาทเรา ทำประทักษิณแล้วอันตรธานไปในที่นั้นเอง ดูก่อนภิกษุ

ทั้งหลาย แม้การที่เราทราบการเชื้อเชิญของพรหมแล้วสักการะเคารพอาศัย

ธรรมที่เราตรัสรู้นั้นนั่นแลอยู่ เป็นการสมควรแก่ตน หากแม้เมื่อใด สงฆ์ประกอบไปด้วยความเป็นหมู่ใหญ่แล้ว เมื่อนั้น เราก็เคารพแม้ในสงฆ์”

๒. ทุติยอุรุเวลสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้เป็นเถระ ๔ ประการ

{๒๒}[๒๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งหนึ่ง เราผู้แรกตรัสรู้อยู่ที่ต้นอชปาลนิโครธ ริมฝั่งแม่นํ้าเนรัญชรา ใกล้อุรุเวลาประเทศ ครั้งนั้นแล พวก

พราหมณ์มากด้วยกันล้วนเป็นผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว เข้าไปหาเรา ครั้นแล้วได้สนทนาปราศรัยกับเรา ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กล่าวกะเราว่า ‘ท่านพระโคดมพวกเราได้สดับมาอย่างนี้ว่า ‘พระสมณโคดมไม่ไหว้ ไม่ลุกรับพราหมณ์ผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว ทั้งไม่เชื้อเชิญด้วยอาสนะ ข้อที่เราได้

สดับมานี้นั้นเป็นเช่นนั้นจริง อันการที่ท่านพระโคดมไม่ไหว้ ไม่ลุกต้อนรับ

พวกพราหมณ์ผู้แก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยแล้ว หรือไม่เชื้อเชิญด้วยอาสนะนั้นไม่สมควรเลย,

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความดำริดังนี้ว่า ‘ท่านเหล่านี้ยังไม่รู้

ซึ่งเถระหรือธรรมอันทำให้เป็นเถระ ถ้าแม้บุคคลจะเป็นผู้เฒ่ามีอายุ ๘๐ปี ๙๐