ศีลสูตร เล่ม ๒๑

ความเพียร มีโอตตัปปะ มีความเพียรอันปรารภแล้วเป็นนิจนิรันดร์ มีจิตมุ่งพระนิพพาน,

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก

เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้นอนตื่นอยู่ แต่ภิกษุไม่ยอมรับเอาวิตกนั้น ละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มีเสีย ภิกษุแม้นอนตื่นอยู่ แต่เป็นอย่างนี้ เราก็เรียกว่า‘ผู้มีความเพียร มีโอตตัปปะ มีความเพียรอันปรารภแล้วเป็นนิจนิรันดร์ มีจิตมุ่งพระนิพพาน”

ภิกษุใดเดินหรือยืนอยู่ก็ตาม นั่งหรือนอนอยู่ก็ตาม

ย่อมตรึกถึงอกุศลวิตกอันอิงอาศัยเรือนอยู่ ภิกษุนั่นชื่อว่า

เป็นผู้ดำเนินไปสู่ทางผิด หมกมุ่นอยู่ในอารมณ์อันเป็นที่

ตั้งแห่งความลุ่มหลง ภิกษุเช่นนั้นเป็นผู้ไม่สมควรที่จะ

บรรลุสัมโพธิญาณอันสูงสูด

แต่ภิกษุใดเดินหรือยืนอยู่ก็ตาม นั่งหรือนอนอยู่ก็ตาม

ทําวิตกให้สงบได้ ยินดีในธรรมเป็นที่สงบวิตก ภิกษุ

เช่นนั้น เป็นผู้สมควรที่จะบรรลุสัมโพธิญาณอันสูงสูด

๒. สีลสูตร

ว่าด้วยปาริสุทธิศีล ๔ ประการ

{๑๒}[๑๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์ มี

ปาติโมกข์สมบูรณ์ จงเป็นผู้สำรวมในปาติโมกขสังวร สมบูรณ์ด้วยอาจาระ

และโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อยสมาทานศึกษาอยู่ใน

สิกขาบททั้งหลาย เมื่อเธอทั้งหลายมีศีลสมบูรณ์ มีปาติโมกข์สมบูรณ์ สำรวมในปาติโมกขสังวร สมบูรณ์ด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยูในสิกขาบททั้งหลายอยู่ จะพึงมีกิจอะไรที่ควรทำให้ยิ่งไปกว่านี้เล่า

ถ้าแม้ภิกษุเดินอยู่ อภิชฌา (ความโลภอยากได้ของเขา) หมดไปได้

พยาบาท (ความแค้นใจ) หมดไปได้ ถีนมิทธะ (ความที่จิตหดหู่และเคลิบเคลิ้ม) ก็ละได้ อุทธัจจกุกกุจจะ (ความฟุ้งซ่านและรำคาญใจ) ก็ละได้ วิจิกิจฉา(ความสงสัย) ก็ละได้ ความเพียรก็ปรารภไว้ไม่ย่อหย่อน สติก็มั่นคงไม่หลงลืมกายก็สงบไม่ระส่ำระสาย จิตก็มั่นคงมีอารมณ์เป็นหนึ่ง ภิกษุแม้เดินอยู่ แต่เป็นอย่างนี้ เราก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียร มีโอตตัปปะ มีความเพียรอันปรารภแล้วเป็นนิจนิรันดร์ มีจิตมุ่งพระนิพพาน,

ถ้าแม้ภิกษุยืนอยู่ ... ถ้าแม้ภิกษุนั่งอยู่ ... ถ้าแม้ภิกษุนอนตื่นอยู่ อภิชฌาหมดไปได้ พยาบาทหมดไปได้ ถีนมิทธะก็ละได้ อุทธัจจกุกกุจจะก็ละได้วิจิกิจฉาก็ละได้ ความเพียรก็ปรารภไว้ไม่ย่อหย่อน สติก็มั่นคงไม่หลงลืม กายก็สงบไม่ระส่ำระสาย จิตก็มั่นคงมีอารมณ์เป็นหนึ่ง ภิกษุแม้นอนตื่นอยู่ แต่เป็นอย่างนี้ เราก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียร มีโอตตัปปะ มีความเพียรอันปรารภแล้วเป็นนิจนิรันดร์ มีจิตมุ่งพระนิพพาน,

ภิกษุพึงเดินสำรวม พึงยืนสำรวม พึงนั่งสำรวม พึง

นอนสำรวม พึงคู้เข้าสำรวม พึงเหยียดออกสำรวม

พึงเป็นผู้พิจารณาถึงความเกิดขึ้นและความเสื่อมไป

แห่งธรรมและขันธ์ทั้งหลายทั่วภูมิเป็นที่อยู่ของหมู่สัตว์

ทั้งเบื้องบน ท่ามกลาง และเบื้องต่ำ

ภิกษุผู้ศึกษาปฏิปทาอันสมควรแก่ความสงบใจ มีสติ

ทุกเมื่อเช่นนั้น นักปราชญ์ทั้งหลายเรียกว่า ‘ผู้มีจิตมุ่ง

พระนิพพาน’

๓. ปธานสูตร

ว่าด้วยสัมมัปปธาน ๔ ประการ

{๑๓}[๑๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมมัปปธานมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคอง

จิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อยังอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งยังไม่

เกิดมิให้เกิดขึ้น

(๒) ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคอง

จิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิด

ขึ้นแล้ว

(๓) ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคอง

จิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อยังกุศลธรรมซึ่งยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น

(๔) ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับประคอง

จิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลือนหาย

เพื่อความมียิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความ

บริบูรณ์แห่งกุศลธรรมซึ่งเกิดขึ้นแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมมัปปธานมี ๔ ประการนี้แล,,