๘. กัฏฐหารสูตร เล่ม ๑๕

เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรสฺส ภารทฺวาชโคตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส สมฺพหุลา อนฺเตวาสิกา กฏฺฐหารกา มาณวกา เยน วนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา อทฺทสํสุ ภควนฺตํ ตสฺมึ วนสณฺเฑ นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, ทิสฺวาน เยน ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภารทฺวาชโคตฺตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ “ยคฺเฆ ภวํ ชาเนยฺย, (๑) อสุกสฺมึ วนสณฺเฑ สมโณ โคตโม นิสินฺโน ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา”ติ. อถ โข ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ เตหิ มาณวเกหิ สทฺธึ เยน โส วนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อทฺทส (๒) ภควนฺตํ ตสฺมึ วนสณฺเฑ นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, ทิสฺวาน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ

“คมฺภีรรูเป พหุเภรเว วเน

สุญฺญํ อรญฺญํ วิชนํ วิคาหิย

อนิญฺชมาเนน หิเตน วคฺคุนา

สุจารุรูปํ วต ภิกฺขุ ฌายสิ.

น ยตฺถ คีตํ นปิ ยตฺถ วาทิตํ

เอโก อรญฺเญ วนวสฺสิโต มุนิ

อจฺเฉรรูปํ ปฏิภาติ มํ อิทํ

ยเทกโก ปีติมโน วเน วเส.

มญฺญามหํ โลกาธิปติสหพฺยตํ

อากงฺขมาโน ติทิวํ อนุตฺตรํ

กสฺมา ภวํ วิชนมรญฺญมสฺสิโต

ตโป อิธ กุพฺพสิ (๓) พฺรหฺมปตฺติยา”ติ.

ยากาจิ กงฺขา อภินนฺทนา วา

อเนกธาตูสุ ปุถู สทา สิตา

อญฺญาณมูลปฺปภวา ปชปฺปิตา

สพฺพา มยา พฺยนฺตีกตา สมูลิกา.

สฺวาหํ อกงฺโข อสิโต อนูปโย

สพฺเพสุ ธมฺเมสุ วิสุทฺธทสฺสโน

ปปฺปุยฺย สมฺโพธิมนุตฺตรํ สิวํ

ฌายามหํ พฺรหฺม รโห วิสารโทติ.

เอวํ วุตฺเต ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ “อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม ฯเปฯ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณงฺคตนฺ”ติ.

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ราวป่าแห่งหนึ่ง แคว้น โกศล สมัยนั้น มาณพหลายคนซึ่งเป็นศิษย์ของพราหมณ์ภารทวาชโคตรคนหนึ่ง เป็นคนหาฟืน พากันเข้าไปยังราวป่านั้นแล้วได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งพระกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ในราวป่านั้น จึงเข้าไปหาพราหมณ์ภารทวาชโคตรถึงที่อยู่ ได้กล่าวกับพราหมณ์ภารทวาชโคตรดังนี้ว่า “ขอท่าน พึงทราบ พระสมณโคดมประทับนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งพระกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ในราวป่า”ลำดับนั้น พราหมณ์ภารทวาชโคตรพร้อมด้วยมาณพเหล่านั้นเข้าไปยังราวป่า นั้นแล้ว ได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งพระกายตรง ดำรงสติไว้ เฉพาะหน้าเช่นนั้นจริง จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับแล้วได้กราบทูลด้วย คาถาว่าภิกษุ ท่านเข้าไปสู่ป่าที่ว่างเปล่าปราศจากคน

ในป่าหนาทึบน่าหวาดเสียวนัก มีกายไม่ไหวหวั่น

มีประโยชน์อันงาม เพ่งพินิจอย่างดีหนอ

ท่านเป็นมุนีอาศัยป่า อยู่ในป่าแต่ผู้เดียว

ซึ่งไม่มีเสียงขับร้อง และเสียงบรรเลง

การที่ท่านมีใจยินดี อยู่ในป่าแต่ผู้เดียวนี้

ปรากฏเป็นข้อน่าอัศจรรย์แก่ข้าพเจ้า

ข้าพเจ้าปรารถนาไตรทิพย์อันยอดเยี่ยม

จึงอยากเป็นสหายกับท้าวมหาพรหมผู้เป็นอธิบดีของโลก

เหตุไรท่านจึงชอบใจป่าที่ปราศจากคน

ท่านทำความเพียรอยู่ที่นี้เพื่อจะบังเกิดเป็นพรหมหรือ

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า

ความมุ่งหวัง หรือความเพลิดเพลินอย่างใดอย่างหนึ่ง

ในอารมณ์หลายชนิดซึ่งมีอยู่ประจำทุกเมื่อนานาประการ

หรือตัณหาอันเป็นเหตุให้กระชับแน่นทั้งปวงนั้น

ซึ่งมีความไม่รู้เป็นมูลรากก่อให้เกิดต่อ ๆ ไป

เราทำให้สิ้นสุดพร้อมทั้งรากแล้ว

เรานั้นจึงไม่มีความมุ่งหวัง ไม่มีตัณหาอาศัย

ไม่มีตัณหาเข้ามาใกล้ มีปกติเห็นหมดจดในธรรมทั้งปวง

บรรลุสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม ประเสริฐสุดแล้ว

เราจึงควรแก่ความเป็นพรหม แกล้วกล้า เพ่งพินิจอยู่

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์ภารทวาชโคตรได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจน ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ฯลฯ ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่ วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต”

กัฏฐหารสูตรที่ ๘ จบ