๘. ปโรสหัสสสูตร เล่ม ๑๕

เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม มหตา ภิกฺขุสํเฆน สทฺธึ อฑฺฒเตรเสหิ ภิกฺขุสเตหิ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ภิกฺขู นิพฺพานปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ, เต จ ภิกฺขู อฏฺฐิกตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพเจตโส สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส เอตทโหสิ “อยํ โข ภควา ภิกฺขู นิพฺพานปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ, เต จ ภิกฺขู อฏฺฐิกตฺวา มนสิกตฺวา สพฺพเจตโส สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ. ยนฺนูนาหํ ภควนฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถเวยฺยนฺ”ติ.

อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลิมฺ-ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ “ปฏิภาติ มํ ภควา, ปฏิภาติ มํ สุคตา”ติ. “ปฏิภาตุ ตํ วงฺคีสา”ติ ภควา อโวจ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส ภควนฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ

“ปโรสหสฺสํ ภิกฺขูนํ สุคตํ ปยิรุปาสติ

เทเสนฺตํ วิรชํ ธมฺมํ นิพฺพานํ อกุโตภยํ.

สุณนฺติ ธมฺมํ วิมลํ สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ

โสภติ วต สมฺพุทฺโธ ภิกฺขุสํฆปุรกฺขโต.

นาคนาโมสิ ภควา อิสีนํ อิสิสตฺตโม

มหาเมโฆว หุตฺวาน สาวเก อภิวสฺสติ.

ทิวาวิหารา นิกฺขมฺม สตฺถุทสฺสนกามตา (๑)

สาวโก เต มหาวีร ปาเท วนฺทติ วงฺคิโส”ติ.

กึ นุ เต วงฺคีส อิมา คาถาโย ปุพฺเพ ปริวิตกฺกิตา, อุทาหุ ฐานโสว ตํ ปฏิภนฺตีติ. น โข เม ภนฺเต อิมา คาถาโย ปุพฺเพ ปริวิตกฺกิตา, อถ โข ฐานโสว มํ ปฏิภนฺตีติ. เตนหิ ตํ วงฺคีส ภิยฺโยโส มตฺตาย ปุพฺเพ อปริวิตกฺกิตา คาถาโย ปฏิภนฺตูติ. “เอวํ ภนฺเต”ติ โข อายสฺมา วงฺคีโส ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ภิยฺโยโส มตฺตาย ภควนฺตํ ปุพฺเพ อปริวิตกฺกิตาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ “อุมฺมคฺคปถํ (๒) มารสฺส อภิภุยฺย

จรสิ ปภิชฺช ขิลานิ

ตํ ปสฺสถ พนฺธปมุญฺจกรํ

อสิตํ ภาคโส ปวิภชฺชํ.

โอฆสฺส หิ นิตฺถรณตฺถํ

อเนกวิหิตํ มคฺคํ อกฺขาสิ

ตสฺมึ เจ อมเต อกฺขาเต

ธมฺมทฺทสา ฐิตา อสํหีรา.

ปชฺโชตกโร อติวิชฺฌ ธมฺมํ (๓)

สพฺพฏฺฐิตีนํ (๔) อติกฺกมมทฺทส.

ญตฺวา จ สจฺฉิกตฺวา จ อคฺคํ โส เทสยิ ทสทฺธานํ.

เอวํ สุเทสิเต ธมฺเม โก ปมาโท วิชานตํ (๕)

ตสฺมา หิ ตสฺส ภควโต สาสเน

อปฺปมตฺโต สทา นมสฺสมนุสิกฺเข”ติ.

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี พร้อมกับภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ๑,๒๕๐ รูป สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลายเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับเอาไป ปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถา อันประกอบด้วยนิพพาน ส่วนภิกษุเหล่านั้นต่างก็ใส่ใจให้สำเร็จประโยชน์ น้อมนึก มาด้วยความเต็มใจ เงี่ยโสตสดับธรรมอยู่ครั้งนั้น ท่านพระวังคีสะได้มีความคิดดังนี้ว่า “พระผู้มีพระภาคนี้ทรงชี้แจงให้ ภิกษุทั้งหลายเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาอันประกอบด้วยนิพพาน

ส่วนภิกษุเหล่านั้น ต่างก็ใส่ใจให้สำเร็จประโยชน์ น้อมนึกมาด้วยความเต็มใจ เงี่ยโสตสดับธรรมอยู่ ทางที่ดีเราควรจะสรรเสริญพระผู้มีพระภาค ด้วยคาถาทั้งหลายอันสมควร ณ ที่เฉพาะ พระพักตร์เถิด”ครั้งนั้น ท่านพระวังคีสะลุกขึ้นจากอาสนะ ห่มผ้าเฉวียงบ่า ประนมมือไปทาง ที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระผู้มี พระภาค เนื้อความนี้ย่อมปรากฏแก่ข้าพระองค์ ข้าแต่พระสุคต เนื้อความนี้ย่อม ปรากฏแก่ข้าพระองค์”พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “เนื้อความนั้นจงปรากฏแก่เธอเถิด วังคีสะ”

ครั้งนั้น ท่านพระวังคีสะได้ทูลสรรเสริญพระผู้มีพระภาค ด้วยคาถาทั้งหลาย อันสมควร ณ ที่เฉพาะพระพักตร์ว่าภิกษุกว่า ๑,๐๐๐ รูป เข้าไปเฝ้าพระสุคต

ผู้ทรงแสดงพระธรรมอันปราศจากธุลี

คือนิพพานอันไม่มีภัยแต่ที่ไหน

ภิกษุทั้งหลายฟังธรรมอันปราศจากมลทิน

ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้มีหมู่ภิกษุแวดล้อมทรงงดงามจริง

พระผู้มีพระภาคทรงพระนามว่านาคะ

เป็นพระฤๅษีผู้สูงสุดกว่าฤๅษีทั้งหลาย

ทรงโปรยฝนอมตธรรม ให้ตกรดพระสาวกทั้งหลาย

ข้าแต่พระมหาวีระเจ้า วังคีสะสาวกของพระองค์

ประสงค์จะเฝ้าพระศาสดาจึงออกจากที่พักกลางวัน

มาถวายบังคมพระยุคลบาทของพระองค์

พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “วังคีสะ คาถาเหล่านี้เธอตรึกตรองไว้ก่อนแล้ว หรือปรากฏแก่เธอโดยฉับพลันทันที”ท่านพระวังคีสะทูลตอบว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คาถาเหล่านี้ข้าพระองค์ มิได้ตรึกตรองไว้ก่อนเลย แต่ปรากฏแก่ข้าพระองค์โดยฉับพลันทันที”พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “วังคีสะ ขอให้คาถาที่เธอไม่ได้ตรึกตรองไว้ก่อนเหล่านี้ จงปรากฏแก่เธอยิ่ง ๆ ขึ้นไปเถิด”ท่านพระวังคีสะทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว ได้ทูลสรรเสริญพระผู้มีพระภาคด้วย คาถาทั้งหลาย ซึ่งตนไม่ได้ตรึกตรองไว้ก่อน ยิ่งขึ้นไปอีกว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงครอบงำทางเป็นที่เกิดขึ้นแห่งมาร

ทรงทำลายกิเลสเครื่องตรึงใจดุจตะปู

ท่านทั้งหลายจงดูพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ผู้ทรงทำการปลดเปลื้องกิเลสเป็นเครื่องผูก

ผู้อันตัณหา มานะและทิฏฐิอิงอาศัยไม่ได้

ผู้ทรงจำแนกธรรมเป็นส่วน ๆ ได้นั้น

ความจริง พระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ได้ตรัสทางไว้หลายอย่างเพื่อถอนโอฆกิเลส

หากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสทางอมตะนั้นไว้แล้ว

ภิกษุทั้งหลายผู้เห็นธรรม ก็ตั้งมั่นไม่หวั่นไหว

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทำแสงสว่างให้เกิด ทรงรู้แจ่มแจ้ง

ได้เห็นนิพพานเป็นเหตุล่วงพ้นวิญญาณฐิติได้ทั้งหมด

ครั้นทรงรู้และทำให้แจ้งจึงได้แสดงธรรมอันเลิศ

แก่ภิกษุผู้เดินทางไกล ๑๐ รูป

เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงแสดงธรรมไว้ดีอย่างนี้

ท่านผู้รู้แจ้งธรรมทั้งหลายจะมีความประมาทได้อย่างไร

เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุผู้ไม่ประมาทในคำสอนของพระผู้มีพระภาค

พระองค์นั้น พึงตั้งใจศึกษาทุกเมื่อ

ปโรสหัสสสูตรที่ ๘ จบ