๑๑. คัคคราสูตร เล่ม ๑๕

อรรรถกถาโมคคัลลานสูตร

ในโมคคัลลานสูตรที่ ๑๐ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :-

บทว่า สมนฺเวสติ ได้แก่แสวงหา คือพิจารณา. บทว่า นคสฺสได้แก่ ภูเขา. บทว่า มุนึ ได้แก่พุทธมุนี. บทว่า ทุกฺขสฺส ปารคุํ ได้แก่ผู้ถึงฝั่งแห่งทุกข์. บทว่า สมนฺเวสํ ได้แก่พิจารณาอยู่. บทว่า เอวํสพฺพงฺคสมฺปนฺนํ ได้แก่สมบูรณ์ด้วยคุณทั้งปวง ด้วยอาการอย่างนี้. บทว่าอเนการสมฺปนฺนํ ได้แก่ ประกอบด้วยคุณมากมาย.

จบอรรถกถาโมคคัลลานสูตรที่ ๑๐

๑๑. คัคคราสูตร

ว่าด้วยพระวังคีสะสรรเสริญพระพุทธเจ้า

[๗๕๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับอยู่ที่ริมฝั่งสระบัวชื่อว่าคัคครา นครจัมปา พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ประมาณ ๕๐๐ รูปอุบาสกประมาณ ๗๐๐ คน และเทวดาหลายพันองค์.

นัยว่า พระผู้มีพระภาคเจ้ารุ่งเรื่องล่วงภิกษุ อุบาสกและเทวดาเหล่านั้น ด้วยพระวรรณะและด้วยพระยศ.

[๗๕๘] ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะ มีความคิดดังนี้ว่า พระผู้มี-พระภาคเจ้านี้แล ประทับอยู่ที่ฝั่งสระบัวชื่อว่าคัคครา นครจัมปา พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ประมาณ ๕๐๐ รูป อุบาสกประมาณ ๗๐๐ คน และเทวดาหลายพันองค์ นัยว่า พระผู้มีพระภาคเจ้ารุ่งเรื่องล่วงภิกษุ อุบาสกและเทวดาเหล่านั้น ด้วยพระวรรณะและด้วยพระยศ อย่ากระนั้นเลย เราพึงชมเชยพระผู้มีพระภาคเจ้า ณ ที่เฉพาะพระพักตร์ ด้วยคาถาอันสมควรเถิด.

ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะ ลุกขึ้นจากอาสนะ ทำผ้าห่มเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประณมอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่แล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ข้อแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า เนื้อความนี้ย่อมแจ่มแจ้งกะข้าพระองค์ ข้าแต่พระสุคต เนื้อความนี้ย่อมแจ่มแจ้งกะข้าพระองค์.

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า เนื้อความนั่น จงแจ่มแจ้งกะเธอเถิดวังคีสะ.

[๗๕๙] ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะ ได้ชมเชยพระผู้มีพระภาคเจ้าณ ที่เฉพาะพระพักตร์ ด้วยคาถาอันสมควรว่า

พระจันทร์พระอาทิตย์ซึ่งปราศจาก

มลทิน ย่อมแจ่มกระจ่างในท้องฟ้า ซึ่ง

ปราศจากเมฆฝน ฉันใด ข้าแต่พระองค์

ผู้มีพระรัศมีซ่านออกแต่พระสรีรกาย ผู้

เป็นมทามุนี พระองค์ย่อมรุ่งเรืองล่วง

สรรพสัตว์โลก ด้วยพระยศ ฉันนั้น ดังนี้.

อรรถกถาคัคคราสูตร

ในคัคคราสูตรที่ ๑๑ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :-

บทว่า ตฺยาสฺสุทํ ตัดบทเป็น เต อสฺสุทํ. คำว่า อสฺสุทํ เป็นเพียงนิบาต. บทว่า วณฺเณน ได้แก่ สีแห่งสรีระ. บทว่า ยเสน ได้แก่ด้วยบริวาร. บทว่า วีตมโลว ภานุมา ได้แก่ เหมือนพระอาทิตย์ปราศจากมลทิน.

จบอรรถกถาคัคคราสูตรที่ ๑๑

๑๒. วังคีสสูตร

ว่าด้วยพระวังคีสะภาษิตคาถา

[๗๖๐] สมัยหนึ่ง ท่านพระวังคีสะ อยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี กรุงสาวัตถี.

ก็สมัยนั้นแล ท่านพระวังคีสะ เป็นผู้บรรลุพระอรหัตแล้วไม่นานเสวยวิมุตติสุขอยู่ ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ในเวลานั้นว่า

ในกาลก่อน เราเป็นผู้มัวเมาด้วย

ความเป็นกวี ได้เที่ยวไปแล้ว สู่บ้าน

จากบ้าน สู่เมืองจากเมือง ครั้นเราได้เห็น

พระสัมพุทธเจ้า ศรัทธาจึงบังเกิดขึ้น

แก่เรา พระสัมพุทธเจ้านั้น ได้ทรงแสดง

ธรรมคือขันธ์ อายตนะ ธาตุแก่เรา เรา

ได้ฟังธรรมของพระองค์แล้ว ก็บรรพชา

เป็นผู้หาเรือนมิได้ พระมุนีได้ตรัสรู้พระ-

โพธิญาณ เพื่อประโยชน์แก่ประชุมชน

เป็นะอันมากแก่ภิกษุ และภิกษุณีทั้งหลาย

ผู้ได้ถึง ได้เห็นนิยามธรรม การมาของเรา

ในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรา เป็นการ

มาดีจริงหนอ วิชชา ๓ อันเราได้บรรลุ

แล้วโดยลำดับ พระศาสนาของพระพุทธ-