๖. สัปปสูตร เล่ม ๑๕

จงเที่ยวจาริกไปเพื่อเกื้อกูลแก่ชนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เธอทั้งหลายอย่าได้ไปทางเดียวกันสองรูป เธอทั้งหลายจงแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด จงประกาศพรหมจรรย์ อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วน สัตว์ทั้งหลายพวกที่มีกิเลสธุลีในจักษุน้อย ก็มีอยู่ เพราะไม่ได้ฟังธรรม สัตว์เหล่านั้นจึงเสื่อม ผู้รู้ทั่วถึงธรรมได้จักมีอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้เราก็จักไปยังตำบลอุรุเวลาเสนานิคมเพื่อแสดงธรรม”{๔๒๙} ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

ท่านเป็นผู้ถูกบ่วงทั้งปวงทั้งที่เป็นของทิพย์ทั้งที่เป็นของมนุษย์ผูกรัดไว้แล้ว ท่านเป็นผู้ถูกเครื่องผูกใหญ่รัดรึงแล้ว แน่ะสมณะ ท่านจักไม่พ้นเราไปได้

{๔๓๐} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่า “นี่คือมารผู้มีใจบาป” จึงได้ตรัสกะมารผู้มีใจบาปด้วยพระคาถาว่า

เราเป็นผู้พ้นแล้วจากบ่วงทั้งปวงทั้งที่เป็นของทิพย์ทั้งที่เป็นของมนุษย์ เราเป็นผู้พ้นแล้วจากเครื่องผูกใหญ่ ดูก่อนมาร ท่านถูกเรากำจัดเสียแล้ว

ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปรู้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้จักเรา พระสุคตทรงรู้จักเรา” จึงเป็นทุกข์ เสียใจ ได้อันตรธานไปในที่นั้นนั่นเอง

-----

๖. สัปปสูตร

ว่าด้วยมารเนรมิตเพศเป็นพญางู

{๔๓๑} [๑๔๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันอันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ประทับนั่งอยู่ในที่กลางแจ้งในราตรีอันมืดสนิท และฝนกำลังตกประปรายอยู่

{๔๓๒} ขณะนั้นแล มารผู้มีใจบาปต้องการจะให้พระผู้มีพระภาคเจ้าเกิดความกลัว ความหวาดสะดุ้ง ขนลุกขนพอง จึงเนรมิตเพศเป็นพญางูใหญ่เข้าไปหาพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ พญางูนั้นมีร่างกายเสมือนเรือลำใหญ่ที่ขุดจากซุงทั้งต้น มีพังพานเหมือนเสื่อลำแพนผืนใหญ่สำหรับปูตากแป้งของช่างทำสุรา มีนัยน์ตาเหมือนถาดสำริดใบใหญ่ของพระเจ้าโกศล มีลิ้นแลบออกจากปากเหมือนสายฟ้าแลบในขณะที่เมฆฝนคำรามอยู่ มีเสียงหายใจเข้าออกเหมือนเสียงสูบของช่างทองที่กำลังพ่นลมอยู่{๔๓๓} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่า “นี่คือมารผู้มีใจบาป” จึงได้ตรัสกะมารผู้มีใจบาปด้วยพระคาถาทั้งหลายว่า

ผู้ใดเสพอาศัยเรือนว่างเป็นที่หลับนอน ผู้นั้นเป็นมุนี ผู้สำรวมตนแล้ว ท่านผู้นั้นสละความอาลัยในอัตภาพนั้นได้แล้วท่องเที่ยวไป ก็การสละความอาลัยในอัตภาพแล้ว เที่ยวไปนั้นย่อมเหมาะสมแก่ผู้เช่นนั้น

สัตว์ที่สัญจรไปมาก็มีมาก สิ่งที่น่ากลัวก็มีไม่น้อย ทั้งเหลือบและสัตว์เลื้อยคลานก็ชุกชุม แต่ท่านมหามุนีผู้อยู่ในเรือนว่างนั้น แม้แต่ขนก็ไม่ยอมให้ไหว ในเพราะสิ่งที่น่ากลัวเหล่านั้น

ถึงแม้ท้องฟ้าจะแตก แผ่นดินจะไหว เหล่าสัตว์ทั้งปวง จะสะดุ้งกลัว ถึงหากจะจ่อหอกหลาวไว้ที่อกก็ตาม พระพุทธเจ้าทั้งหลายย่อมไม่ทรงทำการป้องกันในพระวรกาย

ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปรู้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้จักเรา พระสุคตทรงรู้จักเรา” จึงเป็นทุกข์ เสียใจ ได้อันตรธานไปในที่นั้นนั่นเอง

๗. สุปปติสูตร

ว่าด้วยการสำเร็จสีหไสยาของพระพุทธเจ้า

{๔๓๔} [๑๔๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันอันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจงกรมอยู่ในที่กลางแจ้งเกือบตลอดราตรี ในเวลาใกล้รุ่งแห่งราตรี ทรงล้างพระบาทแล้วเสด็จเข้าพระวิหารทรงสำเร็จสีหไสยาโดยพระปรัศว์เบื้องขวา ทรงเหลื่อมพระบาทด้วยพระบาท ทรงมีพระสติสัมปชัญญะ ทรงทำสัญญาในอันจะเสด็จลุกขึ้นไว้ในพระทัย{๔๓๕} ขณะนั้นแล มารผู้มีใจบาปได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

ท่านหลับหรือ ทำไมท่านยังหลับอยู่เล่า ท่านหลับเป็นตายเทียวหรือนี่ ท่านหลับโดยสำคัญว่าได้เรือนว่างกระนั้นหรือ เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้นโด่งแล้ว ท่านยังจะหลับอยู่กระนั้นหรือ

{๔๓๖} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่า “นี่คือมารผู้มีใจบาป” จึงได้ตรัสกะมารผู้มีใจบาปด้วยพระคาถาว่า