๔. พกสูตร เล่ม ๑๕

ขอท่านได้โปรดเลื่อมใสไม่หวั่นไหวในท่านพระพรหมเทวะนั้น ตั้งทักษิณาไว้ในท่านผู้เป็นทักขิไณยบุคคล ดูก่อนแม่พราหมณี ท่านพบเห็นมุนีผู้ข้ามโอฆกิเลสได้แล้ว จงทำบุญซึ่งมีผลเป็นสุขสืบ ๆ ไปเถิด

๔. พกพรหมสูตร

ว่าด้วยศีลวัตรของพกพรหม

{๕๖๖} [๑๗๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล พกพรหมได้เกิดทิฏฐิอันชั่วช้า เห็นปานนี้ขึ้นว่า “สถานภาพแห่งพรหมนี้เที่ยง ยั่งยืนต่อเนื่องไป คงที่ มีความไม่เคลื่อนเป็นธรรมดา สถานภาพแห่งพรหมนี้แล ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ ก็แลเหตุเป็นเครื่องออกจากทุกข์อัน ยิ่งอย่างอื่นนอกจากสถานภาพแห่งพรหมนี้ไม่มี”{๕๖๗} ครั้งนั้นแลพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบความปริวิตกแห่งใจของพกพรหม ด้วยพระทัยแล้วทรงหายไปในพระเชตวันแล้วได้ปรากฏพระองค์ในพรหมโลกนั้น เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น

พกพรหมได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้ากำลังเสด็จมาแต่ไกลทีเดียว ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ขอพระองค์เสด็จมาเถิด พระองค์เสด็จมาดีแล้ว นานทีเดียวที่พระองค์จะได้แวะเวียนมา ณ พรหมโลกนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ก็สถานภาพแห่งพรหมนี้เที่ยง ยั่งยืน ต่อเนื่องไป คงที่ มีความไม่เคลื่อนเป็นธรรมดา สถานภาพแห่งพรหมนี้แล ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ ก็เหตุเป็นเครื่องออกจากทุกข์อันยิ่ง

อย่างอื่นนอกจากสถานภาพแห่งพรหมนี้ไม่มี”

{๕๖๘} เมื่อพกพรหมกราบทูลดังนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะพกพรหมดังนี้ว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พกพรหมตกอยู่ในอำนาจอวิชชาเสียแล้วหนอ พกพรหมตกอยู่ในอำนาจแห่งอวิชชาเสียแล้วหนอ ที่มากล่าวถึงสถานภาพแห่งพรหมที่ไม่เที่ยงเลยว่าเที่ยง กล่าวถึงสถานภาพแห่งพรหมที่ไม่ยั่งยืนเลยว่ายั่งยืน กล่าวถึงสถานภาพแห่งพรหมที่ไม่ต่อเนื่องไปเลยว่าต่อเนื่องไป กล่าวถึงสถานภาพแห่งพรหมที่ไม่คงที่เลยว่าคงที่ กล่าวถึงสถานภาพแห่งพรหมที่มีความเคลื่อนเป็นธรรมดาทีเดียวว่ามีความไม่เคลื่อนเป็นธรรมดา และกล่าวถึงสถานภาพแห่งพรหมอันเป็นที่เกิด แก่ ตาย จุติ และอุบัติว่า ‘ก็สถานภาพแห่งพรหมนี้ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ’ ดังนี้ ทั้งยังกล่าวถึงเหตุเป็นเครื่องออกจากทุกข์อันยิ่งอย่างอื่นซึ่งมีอยู่ว่าไม่มีเสียอีก”{๕๖๙} พกพรหมทูลว่า

ข้าแต่พระโคดม ก็เพราะบุญกรรม พวกข้าพระองค์ ๗๒ คนจึงได้เกิดในพรหมโลกนี้ ยังอำนาจให้เป็นไป ล่วงพ้นชาติชราได้แล้ว การอุบัติในพรหมโลกซึ่งถึงได้ด้วยพระเวทนี้ เป็นการเกิดสุดท้าย คนมิใช่น้อยย่อมปรารถนาเป็นดังพวกข้าพระองค์

{๕๗๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ดูก่อนพกพรหม อายุที่ท่านสำคัญว่ายาวนั้น ความจริงสั้น ไม่ยาวเลย ดูก่อนพรหม เรารู้อายุหนึ่งแสนนิรัพพุทะ ของท่านดี

{๕๗๑} พกพรหมทูลว่า

ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์ตรัสว่าเราเป็นผู้มีความเห็นไม่มีที่สิ้นสุด ล่วงพ้นชาติ ชรา และความโศกได้แล้ว ก็อะไรเล่าเป็นศีลวัตรเก่าของข้าพระองค์ ขอพระองค์จงตรัสบอกศีลวัตรซึ่งข้าพระองค์ควรรู้แจ้งชัดด้วยเถิด{๕๗๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ข้อที่ท่านทำให้มนุษย์เป็นอันมากผู้ซึ่งกระหายน้ำ ถูกแดดเผาแล้วในฤดูร้อน ได้ดื่มน้ำ นั้นเป็นศีลวัตรเก่าของท่าน เรายังระลึกได้อยู่ประดุจหลับแล้วตื่นขึ้นฉะนั้น

ข้อที่ท่านช่วยปลดปล่อยประชุมชนซึ่งลูกโจรจับพาไปที่ฝังแม่น้ำคงคาออกมาได้ นั้นเป็นศีลวัตรเก่าของท่าน เรายังระลึกได้อยู่ประดุจหลับแล้วตื่นขึ้นฉะนั้น

ข้อที่ท่านใช้กำลังเข้าข่มแล้วช่วยปลดปล่อยเรือซึ่งถูกนาคร้ายจับไว้ในกระแสของแม่น้ำคงคาออกมาได้เพราะความเอ็นดูในหมู่มนุษย์ นั้นเป็นศีลวัตรเก่าของท่าน เรายังระลึกได้อยู่ประดุจหลับแล้วตื่นขึ้นฉะนั้นเราได้เคยเป็นอันเตวาสิกของท่าน นามว่ากัปปมาณพ เราได้เข้าใจท่านแล้วว่ามีความรู้ชอบ มีวัตร นั้นเป็นศีลวัตรเก่าของท่าน เรายังระลึกได้อยู่ประดุจหลับแล้วและตื่นขึ้นฉะนั้นพกพรหมทูลว่า

พระองค์ทรงทราบอายุนี้ของข้าพระองค์แน่แท้ แม้สิ่งอื่น ๆ พระองค์ก็ทรงทราบได้ สมกับเป็นพระพุทธเจ้าแท้ เพราะเหตุนั้น อานุภาพอันรุ่งโรจน์ของพระองค์นี้จึงยังพรหมโลกให้สว่างไสวอยู่

๕. อัญญตรพรหมสูตร

ว่าด้วยพระอรหันต์ ๔ ทิศทรมานพรหม

{๕๗๓} [๑๗๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล พรหมองค์หนึ่งได้เกิดทิฏฐิอันเลวทรามเห็นปานนี้ขึ้นว่า “สมณะหรือพราหมณ์ที่จะมาที่พรหมโลกนี้ได้ ไม่มีเลย”

{๕๗๔} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบความปริวิตกแห่งจิตของพรหมนั้นด้วยพระทัยแล้ว ทรงหายไปในพระเชตวันมาปรากฏพระองค์ที่พรหมโลกนั้น เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งขัดสมาธิเข้าเตโชธาตุกสิณ อยู่ในเวหาสเบื้องบนของพรหมนั้น

{๕๗๕} ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้มีความคิดเช่นนี้ว่า “บัดนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ไหนหนอ” ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งขัดสมาธิเข้าเตโชธาตุกสิณอยู่ในเวหาสเบื้องบนของพรหมนั้นด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ครั้นแล้วได้หายไปในพระวิหารเชตะวันมาปรากฏตัวที่พรหมโลกนั้น เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ลำดับนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะอาศัยทิศตะวันออก นั่งขัดสมาธิเข้าเตโชธาตุกสิณในเวหาสเบื้องบนของพรหมนั้น ต่ำกว่าพระผู้มีพระภาคเจ้า{๕๗๖} ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะได้มีความคิดเช่นนี้ว่า “บัดนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ไหนหนอแล” ท่านพระมหากัสสปะได้เห็นพระผู้มี