พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย พรหมสังยุต · ปฐมวรรค
๕. อปราทิฏฐิสูตร เล่ม ๑๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๗๓–๕๘๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในปฐมวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค พรหมสังยุต ปฐมวรรค อปราทิฏฐิสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๕ หน้า ๒๔๖–๒๔๙
๕. อัญญตรพรหมสูตร
ว่าด้วยพระอรหันต์ ๔ ทิศทรมานพรหม
{๕๗๓} [๑๗๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล พรหมองค์หนึ่งได้เกิดทิฏฐิอันเลวทรามเห็นปานนี้ขึ้นว่า “สมณะหรือพราหมณ์ที่จะมาที่พรหมโลกนี้ได้ ไม่มีเลย”
{๕๗๔} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบความปริวิตกแห่งจิตของพรหมนั้นด้วยพระทัยแล้ว ทรงหายไปในพระเชตวันมาปรากฏพระองค์ที่พรหมโลกนั้น เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งขัดสมาธิเข้าเตโชธาตุกสิณ อยู่ในเวหาสเบื้องบนของพรหมนั้น
{๕๗๕} ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้มีความคิดเช่นนี้ว่า “บัดนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ไหนหนอ” ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งขัดสมาธิเข้าเตโชธาตุกสิณอยู่ในเวหาสเบื้องบนของพรหมนั้นด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ครั้นแล้วได้หายไปในพระวิหารเชตะวันมาปรากฏตัวที่พรหมโลกนั้น เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ลำดับนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะอาศัยทิศตะวันออก นั่งขัดสมาธิเข้าเตโชธาตุกสิณในเวหาสเบื้องบนของพรหมนั้น ต่ำกว่าพระผู้มีพระภาคเจ้า{๕๗๖} ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะได้มีความคิดเช่นนี้ว่า “บัดนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ไหนหนอแล” ท่านพระมหากัสสปะได้เห็นพระผู้มี
- ๑เข้าเตโชธาตุกสิณ หมายถึงการทำบริกรรมด้วยเตโชกสิณจนจิตเป็นสมาธิขั้นฌาน แล้วออกจากฌานที่เป็นบาทนั้น จึงอธิษฐานจิตให้มีเปลวไฟออกจากสรีระ (สํ.ส.อ. ๒๐๑)
พระภาคเจ้าประทับนั่งขัดสมาธิเข้าเตโชธาตุกสิณอยู่ในเวหาสเบื้องบนของพรหมนั้นด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ครั้นแล้วได้หายไปในพระวิหารเชตวันมาปรากฏตัวที่พรหมโลกนั้น เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ลำดับนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะอาศัยทิศใต้ นั่งขัดสมาธิเข้าเตโชธาตุกสิณในเวหาสเบื้องบนของพรหมนั้น ต่ำกว่าพระผู้มีพระภาคเจ้า
{๕๗๗} ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัปปินะได้มีความคิดเช่นนี้ว่า “บัดนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ที่ไหนหนอแล” ลำดับนั้นแล ท่านพระมหากัปปินะได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งขัดสมาธิเข้าเตโชธาตุกสิณอยู่ในเวหาสเบื้องบนของพรหมนั่นด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ครั้นแล้วได้หายไปในพระวิหารเชตวันมาปรากฏตัวที่พรหมโลกนั้น เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ลำดับนั้นแล ท่านพระมหากัปปินะอาศัยทิศตะวันตก นั่งขัดสมาธิเข้าเตโชธาตุกสิณในเวหาสเบื้องบนพรหมนั้น ต่ำกว่าพระผู้มีพระภาคเจ้า{๕๗๘}
ครั้งนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะได้มีความคิดเช่นนี้ว่า “บัดนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ไหนหนอแล” ท่านพระอนุรุทธะได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งขัดสมาธิเข้าเตโชธาตุกสิณอยู่ในเวหาสเบื้องบนของพรหมนั้น ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ครั้นแล้วได้หายไปในพระวิหารเชตวันมาปรากฏตัวที่พรหมโลกนั้น เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออก หรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ลำดับนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะอาศัยทิศเหนือ นั่งขัดสมาธิเข้าเตโชธาตุกสิณอยู่ในเวหาสเบื้องบนของพรหมนั้น ต่ำกว่าพระผู้มีพระภาคเจ้า{๕๗๙} ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวกะพรหมด้วยคาถาว่า
ผู้มีอายุ ในอดีฅ ท่านมีทิฎฐิอย่างใด แม้ในวันนี้ท่านก็ยังมีทิฏฐิเช่นนั้นอยู่หรือ ท่านเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้า
ผู้ทรงมีพระรัศมีเกินผู้อื่นซึ่งประทับอยู่ข้างหน้าในพรหมโลกไหมเล่า
{๕๘๐} พรหมนั้นตอบว่า
ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ วันนี้ข้าพเจ้าไม่มีทิฏฐิซึ่งข้าพเจ้าเคยมีในอดีตแล้ว ข้าพเจ้าเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีพระรัศมีเกินผู้อื่นซึ่งประทับอยู่ข้างหน้าในพรหมโลก ไฉนในวันนี้ ข้าพเจ้าจะพึงกล่าวว่า ‘เราเป็นผู้เที่ยงแท้แน่นอน’ ดังนี้ได้เล่า
{๕๘๑} ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำให้พรหมนั้นสลดใจได้แล้ว ทรงหายไปในพรหมโลกนั้น มาปรากฏพระองค์ที่พระเชตวัน เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น
ลำดับนั้นแล พรหมได้เรียกพรหมรับใช้องค์หนึ่งมาสั่งว่า “มานี่แน่ะ ท่านผู้นิรทุกข์ ท่านจงเข้าไปหาพระมหาโมคคัลลานะจนถึงที่อยู่ แล้วจงถามท่านพระมหาโมคคัลลานะอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ แม้สาวกองค์อื่น ๆ ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นซึ่งมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากเหมือนกับท่านพระโมคคัลลานะ ท่านพระกัสสปะ ท่านพระกัปปินะ และท่านพระอนุรุทธะ ยังมีอยู่อีกไหม”พรหมรับใช้นั้นรับคำของพรหมนั้นแล้วหายไปในพรหมโลกนั้น มาปรากฏตัวข้างหน้าท่านพระมหาโมคคัลลานะ เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น
ครั้งนั้นแล พรหมรับใช้นั้นอภิวาทท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วได้ยืน อยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กล่าวถามท่านพระมหาโมคคัลลานะดังนี้ว่า “ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ แม้สาวกองค์อื่น ๆ ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ซึ่งมีฤทธ์มากมีอานุภาพมากเหมือนกับท่านพระโมคคัลลานะ ท่านพระกัสสปะ ท่านพระกัปปินะ และท่านพระอนุรุทธะ ยังมีอยู่อีกไหม”
{๕๘๓} ลำดับนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวกะพรหมรับใช้ด้วยคาถาว่า
สาวกทั้งหลายของพระพุทธเจ้า ผู้เป็นพระอรหันต์ขีณาสพซึ่งได้วิชชา ๓ บรรลุอิทธิวิธิญาณ ฉลาดในเจโตปริยญาณ ยังมีอยู่อีกมาก
{๕๘๔} ลำดับนั้นแล พรหมรับใช้นั้นชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของท่านมหาโมคคัลลานะแล้วเข้าไปหาพรหมนั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวคำนี้กะพรหมนั้นว่า “ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ พระมหาโมคคัลลานะกล่าวเช่นนี้ว่า
สาวกทั้งหลายของพระพุทธเจ้าผู้เป็นพระอรหันตขีณาสพ ซึ่งได้วิชชา ๓ บรรลุอิทธิวิธิญาณ ฉลาดในเจโตปริยญาณ ยังมีอยู่อีกมาก
{๕๘๕} พรหมรับใช้ได้กล่าวดังนี้แล้ว พรหมนั้นได้ชื่นชมยินดีภาษิตของพรหมรับใช้นั้นแล้วแล
๖. พรหมโลกสูตร
ว่าด้วยพรหมผู้ประมาท
{๕๘๖} [๑๗๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จหลีกเร้นพักผ่อนกลางวันอยู่ ครั้งนั้นแล สุพรหมปัจเจกพรหมและสุทธาวาสปัจเจกพรหมเข้าไปใกล้ที่ประทับของพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นแล้วได้ยืนพิงบานประตูองค์ละบาน
- ๑ได้วิชชา ๓ หมายถึงเป็นผู้ประกอบด้วยญาณ ความรู้แจ้ง ความรู้วิเศษ ๓ คือ (๑) ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ความรู้แจ้งด้วยการระลึกชาติได้ (๒) จุตูปปาตญาณ ความรู้แจ้งจุติและอุบัติของสรรพสัตว์ (๓) อาสวักขยญาณ ความรู้แจ้งที่ทำให้สิ้นอาสวะ บรรลุอิทธิวิธญาณ หมายถึงมีความรู้แจ้งด้วยการแสดงฤทธิ์ต่าง ๆ ได้ ฉลาดในเจโตปริยญาณ หมายถึงมีความสามารถกำหนดรู้วาระจิตของผู้อี่นได้ (สํ.ส.อ. ๒๐๒)
จบ ๕. อปราทิฏฐิสูตร