๒. นาคสูตร เล่ม ๑๕

มาณพทั้งหลายย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยการบำเพ็ญตบะ ใด ท่านถอยกลับจากการบำเพ็ญตบะนั้นเสียแล้ว เป็นผู้ไม่มีทางบริสุทธิ์ได้ แต่มาสำคัญตนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ ท่านพลาดจากมรรคาแห่งความบริสุทธิ์เสียแล้ว{๔๑๘} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่า “นี่คือมารผู้มีใจบาป” จึงได้ตรัสกะมารผู้มีใจบาปด้วยพระคาถาว่า

เรารู้แล้วว่า ตบะอื่น ๆ อย่างใดอย่างหนึ่งไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ตบะจะนำประโยชน์มาให้ทุกอย่างก็หาไม่ ดุจแจวหรือถ่อไม่อำนวยประโยชน์บนบกได้ฉะนั้น

เราจึงเจริญมรรค คือ ศีล สมาธิ และปัญญาเพื่อความตรัสรู้ จึงบรรลุความบริสุทธ์อย่างยอดเยี่ยม แล้ว ดูก่อนมารผู้มีใจบาป ท่านถูกเรากำจัดเสียแล้ว

ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปรู้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้จักเรา พระสุคตทรงรู้จักเรา” จึงเป็นทุกข์ เสียใจ ได้อันตรธานไปในที่นั้นนั่นเอง

๒. หัตถิราชวัณณสูตร

ว่าด้วยมารจำแลงเพศเป็นพญาช้าง

{๔๑๙} [๑๓๘] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสรู้ใหม่ ๆ ประทับอยู่ ณ ต้นอชปาลนิโครธ ใกล้ฝั่งแม่นํ้าเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลา ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งอยู่ในที่กลางแจ้งในราตรีอันมืดสนิท และฝนกำลังตกประปรายอยู่

{๔๒๐} ขณะนั้นแล มารผู้มีใจบาปต้องการจะให้พระผู้มีพระภาคเจ้าเกิดความกลัว ความหวาดสะดุ้ง ขนลุกขนพอง จึงเนรมิตเพศเป็นพญาช้างใหญ่เข้าไปหาพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ พญาช้างใหญ่นั้นมีศรีษะเหมือนก้อนหินใหญ่สีดำ มีงาทั้งสองเหมือนเงินบริสุทธิ์ มีงวงเหมือนงอนไถขนาดใหญ่{๔๒๑} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่า “นี่คือมารผู้มีใจบาป” จึงตรัสกะมารผู้มีใจบาปด้วยพระคาถาว่า

ท่านจำแลงเพศทั้งที่งามและไม่งาม ท่องเที่ยวอยู่ตลอดกาลอันยืดยาวนาน มารผู้มีใจบาปเอ๋ย ท่านอย่าขวนขวายจำแลงเพศนั้นเลย ท่านถูกเรากำจัดเสียแล้ว

ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปรู้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้จักเรา พระสุคตทรงรู้จักเรา” จึงเป็นทุกข์เสียใจ ได้อันตรธานไปในที่นั้นนั่นเอง

๓. สุภสูตร

ว่าด้วยมารจำแลงเพศต่าง ๆ

{๔๒๒} [๑๓๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าไต้ตรัสรู้ใหม่ ๆ ประทับอยู่ ณ ต้นอชปาลนิโครธ ใกล้ฝั่งแม่นํ้าเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลา ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งอยู่ในที่กลางแจ้งในราตรีอันมืดสนิท และฝนกำลังตกประปรายอยู่{๔๒๓} ขณะนั้นแล มารผู้มีใจบาปต้องการจะให้พระผู้มีพระภาคเจ้าเกิดความกลัว ความหวาดสะดุ้ง ขนลุกขนพอง จึงเข้าไปหาพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับแล้วแสดงเพศต่าง ๆ หลากหลาย ทั้งที่งามทั้งที่ไม่งาม ในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาคเจ้า