๖. โรหิตัสสสูตร เล่ม ๑๕

๖. โรหิตัสสสูตร

ว่าด้วยที่ไม่เกิดไม่แก่ไม่ตาย

{๒๙๕} [๑๐๗] เรื่องเกิดขึ้นในพระนครสาวัตถี

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี โรหิตัสสเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่สุดของโลก ซึ่งเป็นที่ที่สัตว์โลกไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ ใคร ๆ สามารถที่จะรู้ จะเห็น หรือจะบรรลุถึงได้ด้วยการเดินทางหรือ”{๒๙๖} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “อาวุโส ที่สุดของโลก ซึ่งเป็นที่ที่สัตว์โลกไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัตินั้น เราไม่กล่าวว่าเป็นที่ที่พึงรู้ พึงเห็น พึงบรรลุถึงได้ด้วยการเดินทาง”

โรหิตัสสเทพบุตรกราบทูลว่า “น่าอัศจรรย์นัก พระพุทธเจ้าข้า น่าแปลกใจนัก พระพุทธเจ้าข้า ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพระดำรัสนี้ได้แจ่มแจ้งว่า ‘อาวุโส ที่สุดของโลกซึ่งเป็นที่ที่สัตว์โลกไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัตินั้น เราไม่กล่าวว่าเป็นที่ที่พึงรู้ พึงเห็น พึงบรรลุถึงได้ด้วยการเดินทาง’ ดังนี้”{๒๙๗} โรหิตัสสเทพบุตรกราบทูลต่อไปอีกว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แต่ปางก่อน ข้าพระองค์เป็นฤๅษีชื่อโรหิตัสสะ เป็นบุตรของนายบ้าน มีฤทธิ์ เหาะเหินเดินอากาศได้ ความเร็วของข้าพระองค์นั้นประดุจอาจารย์สอนยิงธนูผู้มีธนูเหมาะมือ ศึกษามาจนเชี่ยวชาญ ชำนาญมือ ฝึกปรือดีแล้ว เคย

ประลองการยิงธนูมาแล้ว ยิงลูกศรขนาดเบาให้ผ่านเงาตาลตามขวางได้โดยไม่ยากเย็นเลย การย่างเท้าของข้าพระองค์นั้นประดุจจากมหาสมุทรด้านทิศตะวันออกถึงมหาสมุทรด้านทิศตะวันตก ข้าพระองค์มาประสงค์อยู่แต่เพียงว่าเราจักบรรลุถึงที่สุดของโลกด้วยการเดินทาง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถึงข้าพระองค์จะประกอบด้วยความเร็วและการย่างเท้าขนาดนี้ ถึงจะเว้นจากการกิน การขบเคี้ยว และการลิ้มรสอาหาร เว้นจากการถ่ายอุจจาระปัสสาวะ เว้นจากการบรรเทาความเหน็ดเหนื่อยด้วยการหลับนอน มีอายุถึงร้อยปี มีชีวิตอยู่ถึงร้อยปี เดินทางตลอดร้อยปี ยังไม่ทันบรรลุถึงที่สุดของโลกเลย ก็มาทำกาลกิริยาเสียในระหว่างกลางคันน่าอัศจรรย์นัก พระพุทธเจ้าข้า น่าแปลกใจนัก พระพุทธเจ้าข้า ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพระดำรัสนี้ได้แจ่มแจ้งว่า ‘อาวุโส ที่สุดของโลกซึ่งเป็นที่ที่สัตวโลกไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัตินั้น เราไม่กล่าวว่าเป็นที่ที่พึงรู้ พึงเห็น พึงบรรลุถึงได้ด้วยการเดินทาง’ ดังนี้”

{๒๙๘} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอาวุโส ที่สุดของโลกซึ่งเป็นที่ที่สัตว์โลกไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัตินั้น เราไม่กล่าวว่าเป็นที่ที่พึงรู้พึงเห็น พึงบรรลุถึงได้ด้วยการเดินทาง และเมื่อยังไม่บรรลุถึงที่สุดของโลก เราก็ไม่กล่าวว่าเป็นการทำที่สุดแห่งทุกข์ ก็แต่ว่าเราย่อมบัญญัติโลก เหตุเกิดแห่งโลก ความดับแห่งโลก และข้อปฏิบัติเป็นเครื่องถึงความดับแห่งโลก ไว้ในร่างกายประมาณวาหนึ่ง ซึ่งมีสัญญาและมีจิตนี้เอง

แต่ไหนแต่ไรมา ยังไม่มีใครบรรลุถึงที่สุดของโลก ได้ด้วยการเดินทาง และเพราะยังบรรลุถึงที่สุดของโลก ไม่ได้ ความหลุดพ้นจากโลกจึงไม่มี

เหตุนั้นแหละ ผู้ที่รู้จักโลกแจ่มแจ้ง มีปัญญาดี ผู้ถึงที่สุดของโลก อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว สงบระงับ รู้จักที่สุดของโลกแล้ว จึงไม่ปรารถนาทั้งโลกนี้และโลกหน้า

๗. นันทสูตร

ว่าด้วยกาลเวลาล่วงเลยไป

{๒๙๙} [๑๐๘] นันทเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

กาลเวลาย่อมล่วงไป ราตรีย่อมผ่านไป ช่วงแห่งวัยก็ละไปตามลำดับ บุคคลเมื่อมองห็นมรณภัยนี้อยู่ ควรบำเพ็ญบุญที่จะนำความสุขมาให้ไว้เถิด{๓๐๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

กาลเวลาย่อมล่วงไป ราตรีย่อมผ่านไป ช่วงแห่งวัยก็ละไปตามลำดับ บุคคลเมื่อมองเห็นมรณภัยนี้อยู่ ควรละโลกามิสเสีย มุ่งแต่สันติเถิด

๘. นันทิวิสาลสูตร

ว่าด้วยสรีรยนต์

{๓๐๑} [๑๐๙] นันทิวิสาลเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นมหาวีรบุรุษ สรีระมี ๔ จักร มี ๙ ทวาร เต็มไปด้วยของไม่สะอาด ประกอบด้วย