๑๐. ตติยสักกนมัสนสูตร เล่ม ๑๕

๑๐. ตติยสักกนมนัสสนสูตร

ท้าวสักกะนมัสการพระสงฆ์

[๙๓๘] สาวัตถีนิทาน.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ท้าวสักกะจอมเทพได้ตรัสกะมาตลีสังคหกเทพบุตรว่า ดูก่อนสหายมาตลี ท่านจงเตรียมจัดรถม้าอาชาไนยซึ่งเทียมด้วยม้าพันตัว เราจะไปยังพื้นที่อุทยานเพื่อชมภูมิภาคอันงดงาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลายมาตลีสังคาหกเทพบุตรทูลรับพระดำรัสท้าวสักกะจอมเทพว่า ขอเดชะ ขอความเจริญจงมีแด่พระองค์ ดังนี้แล้ว จัดเตรียมรถม้าอาชาไนยซึ่งเทียมด้วยม้าพันตัวเสร็จแล้ว กราบทูลแก่ท้าวสักกะจอมเทพว่า ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ รถม้าอาชาไนยซึ่งเทียมด้วยม้าพันตัวสำหรับพระองค์ จัดเตรียมไว้เสร็จแล้ว ขอพระองค์ทรงทราบกาลอันควรในบัดนี้เถิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลายได้ทราบว่า ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพขณะเสด็จลงจากเวชยันตปราสาททรงประณมอัญชลีน้อมนมัสการพระภิกษุสงฆ์อยู่.

[๙๓๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล มาตลีสังคาหกเทพบุตรได้ทูลถามท้าวสักกะจอมเทพด้วยคาถาว่า

นรชนผู้นอนทับกายอันเปื่อยเน่าเหล่า

นี้ พึงนอบน้อมพระองค์นั่นเที่ยว พวกเขา

จมอยู่ในซากอันเต็มไปด้วยความหิวและ

ความกระหาย ข้าแต่ท้าววาสวะ เพราะ

เหตุไรหนอ พระองค์จึงทรงโปรดปรานท่าน

ผู้ไม่มีเรือนเหล่านั้น ขอพระองค์ตรัสบอก

มรรยาทของฤาษีทั้งหลาย ข้าพระองค์ขอ

ฟังพระดำรัสของพระองค์.

[๙๔๐] ท้าวสักกะตรัสตอบว่า

ดูก่อนมาตลี เราโปรดปรานมรรยาท

ของท่านผู้ไม่มีเรือนเหล่านั้น ท่านเหล่านั้นเป็นผู้ไม่มีความห่วงใยในบ้านที่ท่านหลีก

ออกไป บุคคลผู้จะเก็บข้าวเปลือกของท่าน

เหล่านั้นไว้ในฉางก็ไม่มี ผู้จะเก็บไว้ใน

หม้อก็ไม่มี ผู้จะเก็บไว้ในกระเช้าก็ไม่มี

ท่านเหล่านั้นมีวัตรอันงาม แสวงหาอาหารที่ผู้อื่นทำเสร็จแล้วเยียวยาอัตภาพด้วย

อาหารนั้น ท่านเหล่านั้น เป็นนักปราญ

กล่าวคำสุภาษิต เป็นผู้นิ่งประพฤติสม่ำ

เสมอ ดูก่อนมาตลี พวกเทวดายังโกรธ

กับพวกอสูร และสัตว์เป็นอันมากยังมี

โกรธกันและกัน เมื่อเขายังโกรธกัน ท่านเหล่านั้นไม่โกรธ ดับเสียได้ในบุคคลผู้มี

อาชญาในตน เมื่อชนทั้งหลายยังมีความ

ถือมั่น ท่านเหล่านั้นไม่ถือมั่น ดูก่อน

มาตลี เราน้อมนมัสการท่านเหล่านั้น.

[๙๔๑] มาตลีเทพบุตรทูลว่า

ข้าแต่ท้าวสักกะ ได้ยินว่าพระองค์

ทรงนอบน้อมบุคคลเหล่าใด บุคคล

เหล่านั้นเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในโลกเทียว

ข้าแต่ท้าววาสวะ พระองค์ทรงนอบน้อม

บุคคลเหล่าใด แม้ข้าพระองค์ก็ขอ

นอบน้อมบุคคลเหล่านั้น.

[๙๔๒] ท้าวมฆวาสุชัมบดีเทวราช ผู้เป็น

ประมุขของเทวดาทั้งหลาย ครั้นตรัสดังนี้

แล้ว ทรงน้อมนมัสการพระภิกษุสงฆ์แล้ว

เสด็จขึ้นรถ ฉะนี้แล.

จบตติยสักกนมัสสนสูตรที่ ๑๐

จบวรรคที่ ๒

อรรถกถาตติยสักกนมัสสนสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในตติยสักกนมัสสนสูตรที่ ๑๐ ต่อไปนี้ :-

บทว่า อชฺฌภาสิ ความว่า เพราะเหตุไร มาตลิสังคาหกเทพบุตรนี้ จึงได้กล่าวอย่างนี้บ่อย ๆ. นัยว่าท้าวสักกะเทวราชมีพระสุรเสียงไพเราะในเวลาดำรัสช่องพระทนต์สนิท เปล่งพระสุรเสียงดุจเสียงกระดิ่งทอง. มาตลิสัง-คาหกเทพบุตรพูดว่า เราจักได้ฟังพระสุรเสียงนั้นบ่อยๆ. บทว่า ปูติเทหสยาความว่า ชื่อว่า นอนทับกายเน่าเพราะนอนทับบนร่างกายของมารดาที่เน่า หรือสรีระของตนเอง. บทว่า นิมฺมุคฺคา กุณปเสฺมเต คือคนเหล่านี้จมอยู่ในซากกล่าวคือท้องมารดาตลอด ๑๐ เดือน. บทว่า เอตํ เนสํ ปิหยามิ ได้แก่เราชอบใจมารยาทของท่านผู้ไม่มีเรือนเหล่านั้น. บทว่า น เตลํ โกฏฺเฐ

โอเปนฺติ ความว่า บุคคลจะไม่เก็บข้าวเปลือกของท่านเหล่านั้นไว้ในฉางคือข้าวเปลือกของท่านเหล่านั้นไม่มี. บทว่า น กุมฺภา ได้แก่ ไม่เก็บไว้ในหม้อ. บทว่า น กโฬปิยํ ได้แก่ ไม่เก็บไว้ในกระบุง. บทว่า ปรนิฏฺฐิตเมสนาได้แก่ เสาะแสวงหาของที่สุกแล้วในเรื่องนั้น ๆ ที่สำเร็จเพื่อคนเหล่าอื่นด้วยภิกขาจารวัตร. บทว่า เตน ได้แก่ ด้วยการแสวงหาอย่างนี้นั้น. บทว่าสุพฺพตา ได้แก่ สมาทานวัตรงามดีแล้ว ตลอด ๑๐ ปีบ้าง ๖๐ ปีบ้าง. บทว่าสุมนฺตนฺติโน คือมีปกติกล่าวคำสุภาษิตตอย่างนี้ว่า เราจะสาธยายยธรรม จัก-ปฏิบัติธุดงค์ จักบำเพ็ญสมณธรรมดังนี้ . บทว่า ตุณฺหีภูตา สมญฺจราความว่า แม้กล่าวธรรม ก็ยังกังวานอยู่เสมอตลอดทั้ง ๓ ยามเหมือนเสียงฟ้าร้อง.

ถามว่า เพราะเหตุไร. ตอบว่า เพราะไม่มีคำที่ไร้ประโยชน์. บทว่า ปุถุมจฺจา จได้แก่ สัตว์เป็นอันมากผิดใจกันและกัน . บทว่า อตฺตทณฺเฑสุ นิพฺพุตาได้แก่ ดับเสียได้ในอาชญาที่ถือเอาแล้ว เพื่อเบียดเบียนผู้อื่น คือสละอาชญาเสียแล้ว. บทว่า สาทาเนสุ อนาทานา ความว่า เมื่อสัตว์ทั้งหลายมีความถือมั่น ไม่มีความถือมั่นเพราะไม่ถือมั่น แม้ส่วนหนึ่งของกำเนิดภพเป็นต้น.

จบอรรถกถาสักกนมัสสนสูตรที่ ๑๐

จบ ทุติยวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปฐมเทวสูตร ๒. ทุติยเทวสูตร ๓. ตติยเทวสูตร ๔. ทฬิททสูตร๕. รามเณยยกสูตร ๖. ยชมานสูตร ๗. วันทนสูตร ๘. ปฐมสักกนมัสสนสูตร๙. ทุติยสักกนมัสสนสูตร ๑๐. ตติยสักกนมัสสนสูตร พร้อมทั้งอรรถกถา.

สักกปัญจกะที่ ๓

๑. ฆัตวาสูตร

ว่าด้วยผลการฆ่าความโกรธ

[๙๔๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี กรุงสาวัตถี.

ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นแล้วทรงถวายบังคม แล้วประทับอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง.

[๙๔๔] ท้าวสักกะจอมเทพประทับอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง เรียบร้อยแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

บุคคลฆ่าอะไรแล้ว จึงจะอยู่เป็นสุข

ฆ่าอะไรแล้ว จึงจะไม่เศร้าโศก ข้าแต่

พระโคดม พระองค์ทรงชอบการฆ่าอะไร

อันเป็นธรรมอย่างเอก.

[๙๔๕] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

บุคคลฆ่าความโกรธเสียแล้ว ย่อม

อยู่เป็นสุข ฆ่าความโกรธเสียแล้วย่อมไม่

เศร้าโศก ดูก่อนท้าววาสวะ พระอริยะเจ้า

ทั้งหลายย่อมสรรเสริญ การฆ่าความโกรธ

อันมีรากเป็นพิษมียอดหวาน เพราะ