๓. คิญชกาวสถสูตร เล่ม ๑๖

๓. คิญชกาวสถสูตร

ว่าด้วยสัญญา ทิฎฐิ วิตก เป็นต้น

{๓๖๑}[๙๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ที่พักที่ก่อสร้างด้วยอิฐ

ใกล้หมู่บ้านพระประยูรญาติ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุ

ทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัญญาเกิด

ขึ้นได้เพราะอาศัยธาตุ ทิฏฐิเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธาตุ วิตกเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธาตุ”

{๓๖๒} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระกัจจานะได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทิฎฐิที่ว่า ‘เราเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในหมู่บุคคลที่มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า, ดังนี้ ย่อมปรากฏ เพราะอาศัยอะไร”

{๓๖๓}“ดูก่อนกัจจานะ ธาตุคืออวิชชานี้เป็นธาตุใหญ่แล ดูก่อนกัจจานะ สัญญาที่เลว ทิฎฐิที่เลว วิตกที่เลว เจตนาที่เลว ความปรารถนาที่เลว ความตั้งใจที่เลว บุคคลที่เลว วาจาที่เลวเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธาตุที่เลว บุคคลที่เลวนั้นย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่าย ซึ่งธรรมที่เลวเรากล่าวว่า ‘บุคคลที่เลวนั้นย่อมมีอุบัติที่เลว,

ดูก่อนกิจจานะ สัญญาที่ปานกลาง ทิฏฐิที่ปานกลาง วิตกที่ปานกลาง

เจตนาที่ปานกลาง ความปรารถนาที่ปานกลาง ความตั้งใจที่ปานกลาง บุคคลที่ปานกลาง วาจาที่ปานกลางเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธาตุที่ปานกลาง บุคคลที่ปานกลางนั้นย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้

ง่ายซึ่งธรรมที่ปานกลาง เรากล่าวว่า ‘บุคคลที่ปานกลางนั้นย่อมมีอุบัติ

ที่ปานกลาง,

ดูก่อนกัจจานะ สัญญาที่ประณีต ทิฏฐิที่ประณีต วิตกที่ประณีต เจตนา

ที่ประณีต ความปรารถนาที่ประณีต ความตั้งใจที่ประณีต บุคคลที่ประณีตวาจาที่ประณีต เกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธาตุที่ประณีต บุคคลที่ประณีต นั้นย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ง่ายซึ่งธรรมที่ประณีตเรากล่าวว่า ‘บุคคลที่ประณีตนั้นย่อมมีอุบัติที่ประณีต” (๓)

๔. หีนาธิมุตติกสูตร

ว่าด้วยสัตว์มีอัธยาศัยเลวและอัธยาศัยดี

{๓๖๔}[๙๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายสัตว์โลกทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุนั่นแล คือ สัตว์โลกที่มีอัธยาศัย

เลวย่อมคบค้าสมาคมกับสัตว์โลกที่มีอัธยาศัยเลว สัตว์โลกที่มีอัธยาศัยดี

ย่อมคบค้าสมาคมกับสัตว์โลกที่มีอัธยาศัยดี

แม้ในอดีตกาล สัตว์โลกทั้งหลายก็ได้คบค้าสมาคมกันแล้วโดยธาตุนั่น

แล คือ สัตว์โลกที่มีอัธยาศัยเลวก็ได้คบค้าสมาคมแล้วกับสัตว์โลกที่มีอัธยาศัยเลวสัตว์โลกที่มีอัธยาศัยดีก็ได้คบค้าสมาคมแล้วกับสัตว์โลกที่มีอัธยาศัยดี

แม้ในอนาคตกาล สัตว์โลกทั้งหลายก็จักคบค้าสมาคมกันโดยธาตุนั่นแลคือ สัตว์โลกที่มีอัธยาศัยเลวก็จักคบค้าสมาคมกับสัตว์โลกที่มีอัธยาศัยเลวสัตว์โลกที่มีอัธยาศัยดีก็จักคบค้าสมาคมกับสัตว์โลกที่มีอัธยาศัยดี”

แม้ในปัจจุบันกาล สัตว์โลกทั้งหลายก็คบค้าสมาคมกันอยู่โดยธาตุนั่นแลคือ สัตว์โลกที่มีอัธยาศัยเลวก็คบค้าสมาคมอยู่กับสัตว์โลกที่มีอัธยาศัยเลวสัตว์โลกที่มีอัธยาศัยดีก็คบค้าสมาคมอยู่กับสัตว์ที่มีอัธยาศัยดี'' (๔)