๖. อภินันทนสูตร เล่ม ๑๖

{๔๑๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าปฐวีธาตุนี้จักมีสุขโดยส่วนเดียว ได้แต่มีสุข

ติดตาม มีสุขเยี่ยมกราย อันทุกข์มิได้เยี่ยมกรายบ้างแล้วไซร้ สัตว์โลก

ทั้งหลายก็จะไม่พึงเบื่อหน่ายในปฐวีธาตุ แต่เพราะปฐวีธาตุยังมีทุกข์ติดตาม

มีทุกข์เยี่ยมกราย มิได้มีแต่สุขเยี่ยมกราย ฉะนั้น สัตว์โลกทั้งหลาย

จึงเบื่อหน่ายในปฐวีธาตุกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าอาโปธาตุนี้ ... ถ้าเตโชธาตุนี้ ... ถ้าวาโยธาตุนี้จักมีสุขโดยส่วนเดียว ได้แต่มีสุขติดตาม มีสุขเยี่ยมกราย อันทุกข์มิได้เยี่ยม

กรายบ้างแล้วไซร้ สัตว์โลกทั้งหลายก็จะไม่พึงเบื่อหน่ายในวาโยธาตุ แต่

เพราะวาโยธาตุยังมีทุกข์ติดตาม มีทุกข์เยี่ยมกราย มิได้มีแต่สุขเยี่ยมกราย

ฉะนั้น สัตว์โลกทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในวาโยธาตุกัน” (๕)

๖. อภินันทสูตร

ว่าด้วยการเพลิดเพลินธาตุทั้ง ๔

{๔๑๒}[๑๑๙] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใด

เพลิดเพลินปฐวีธาตุ ผู้นั้นชื่อว่าเพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่า ‘ผู้นั้นไม่พ้นทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลินอาโปธาตุ ... ผู้ใดเพลิดเพลินเตโชธาตุ ... ผู้ใดเพลิดเพลินวาโยธาตุ ผู้นั้นชื่อว่าเพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลิน ทุกข์ เรากล่าวว่า ‘ผู้นั้นเป็นผู้ยังไม่พ้นทุกข์

{๔๑๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดไม่เพลิดเพลินปฐวีธาตุ ผู้นั้นชื่อว่าไม่เพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดไม่เพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่า ‘ผู้นั้นเป็นผู้พ้นทุกข์ ผู้ใดไม่เพลิดเพลินอาโปธาตุ ... ผู้ใดไม่เพลิดเพลินเตโชธาตุ ... ผู้ใดไม่เพลิดเพลินวาโยธาตุ ผู้นั้นชื่อว่าไม่เพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดไม่เพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่า‘ผู้นั้นเป็นผู้พ้นทุกข์ ดังนี้แล” (๖)

๗. อุปปาทสูตร

ว่าด้วยความเกิดและตั้งอยู่แห่งธาตุทั้ง ๔

{๔๑๔}[๑๒๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเกิดขึ้นความตั้งอยู่ ความบังเกิด ความปรากฏแห่งปฐวีธาตุ นี้เป็นความเกิดขึ้นแห่งทุกข์ เป็นความตั้งอยู่แห่งโรค เป็นความปรากฏแห่งชรามรณะ ความเกิดขึ้นความตั้งอยู่ ความบังเกิด ความปรากฏแห่งอาโปธาตุ ... แห่งเตโชธาตุ ... แห่ง

วาโยธาตุ นี้เป็นความเกิดขึ้นแห่งทุกข์ เป็นความตั้งอยู่แห่งโรค เป็นความ

ปรากฏแห่งชรามรณะ

{๔๑๕}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความดับ ความสงบ ความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งปฐวีธาตุ นี้เป็นความดับแห่งทุกข์ เป็นความสงบแห่งโรค เป็นความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งชรามรณะ ความดับ ความสงบ ความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งอาโปธาตุ ... แห่งเตโชธาตุ ... แห่งวาโยธาตุ นี้เป็นความดับแห่งทุกข์ เป็นความสงบแห่งโรคเป็นความสูญสิ้นแห่งชราและมรณะ,, (๗)

๘. สมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยความเป็นสมณะเป็นพราหมณ์

{๔๑๖}[๑๒๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุเหล่านี้มี ๔ อย่าง คือ ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งย่อมไม่รู้จักคุณ โทษ และการสลัดออกซึ่งธาตุทั้ง ๔ เหล่านี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็น