๑. จตัสสสูตร เล่ม ๑๖

๔. จตุตถวรรค

๑. จตุธาตุสูตร

ว่าด้วยธาตุ ๔

{๔๐๓}[๑๑๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิถคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุเหล่านี้มี ๔ คือ ปฐวีธาตุ อาโปธาตุเตโชธาตุ วาโยธาตุ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุมี ๔ นี้แล,’

๒. ปุพเพสัมโพธสูตร

ว่าด้วยเรื่องก่อนตรัสรู้

{๔๐๔}[๑๑๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก่อนแต่ตรัสรู้เมื่อเรายังเป็นพระโพธิสัตว์ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ได้มีความนึกคิดอย่างนี้ว่า ‘อะไรหนอเป็นคุณ อะไรหนอเป็นโทษ อะไรเป็นการสลัดออกซึ่งปฐวีธาตุ ... ซึ่งอาโปธาตุ ... ซึ่งเตโชธาตุ ... ซึ่งวาโยธาตุ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความดำริดังนี้ว่า ‘การที่สุขโสมนัส

อาศัยรูปเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของปฐวีธาตุ การที่ปฐวีธาตุไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของปฐวีธาตุ การกำจัดฉันทราคะการละฉันทราคะในปฐวีธาตุเสียได้ นี้เป็นการสลัดออกซึ่งปฐวีธาตุ

การที่สุขโสมนัสอาศัยอาโปธาตุเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของอาโปธาตุ การที่อาโปธาตุไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของ

อาโปธาตุ การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในอาโปธาตุเสียได้ นี้

เป็นการสลัดออกซึ่งอาโปธาตุ