๗. อัสสาทสูตร ที่ ๓ เล่ม ๑๗

๗. ตติยอัสสาทสูตร

ว่าด้วยคุณเป็นต้นของขันธ์ ๕ สูตรที่ ๓

{๖๒} [๒๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณของรูปจักไม่มีไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่พึงกำหนัดในรูป แต่เพราะคุณของรูปมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในรูป ถ้าโทษของรูปจักไม่มีไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่พึงเบื่อหน่ายในรูป แต่เพราะโทษของรูปมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในรูป ถ้าการสลัดออกซึ่งรูปจักไม่มีไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่พึงออกไปจากรูปได้ แต่เพราะการสลัดออกซึ่งรูปมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงออกไปจากรูปได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณของเวทนาจักไม่มีไซร้ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณของสัญญาจักไม่มีไซร้ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณของสังขารทั้งหลายจักไม่มีไซร้ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณของวิญญาณจักไม่มีไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่พึงกำหนัดในวิญญาณ แต่เพราะคุณในวิญญาณมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในวิญญาณ ถ้าโทษของวิญญาณไม่มีไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่พึงเบื่อหน่ายในวิญญาณ แต่เพราะโทษของวิญญาณมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในวิญญาณ ถ้าการสลัดออกซึ่งวิญญาณจักไม่มีไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่พึงออกไปจากวิญญาณได้ แต่เพราะการสลัดออกซึ่งวิญญาณมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงออกไปจากวิญญาณได้{๖๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่สัตว์ทั้งหลายยังไม่รู้ชัดตามความเป็นจริง ซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออกแห่งอุปาทานแห่งขันธ์ทั้ง ๕ เหล่านี้ ตราบนั้นสัตว์

ทั้งหลายในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ ก็จะยังสลัดตนออกไปไม่ได้ พรากออกไปไม่ได้ หลุดพ้นไปไม่ได้ ยังมีใจละกิเลสและวัฏฏะไม่ได้อยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลสัตว์ทั้งหลายรู้ชัดตามความเป็นจริง ซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออกซึ่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ เมื่อนั้นสัตว์ทั้งหลายในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ ก็จะสลัดตนออกไปได้ พรากออกไปได้ หลุดพ้นไปได้ มีใจละกิเลสและวัฏฏะได้อยู่”

๘. อภินันทนสูตร

ว่าด้วยความเพลิดเพลินและไม่เพลิดเพลินในขันธ์ ๕

{๖๔} [๒๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดเพลิดเพลินรูป ผู้นั้นชื่อว่าเพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่าผู้นั้นเป็นผู้ยังไม่พ้นทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลินเวทนา ... ผู้ใดเพลิดเพลินสัญญา ... ผู้ใดเพลิดเพลินสังขารทั้งหลาย ... ผู้ใดเพลิดเพลินวิญญาณ ผู้นั้นชื่อว่าเพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่าผู้นั้นเป็นผู้ยังไม่พ้นทุกข์

{๖๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดแลไม่เพลิดเพลินรูป ผู้นั้นชื่อว่าไม่เพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดไม่เพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่าผู้นั้นเป็นผู้พ้นทุกข์แล้ว ผู้ใดไม่เพลิดเพลินเวทนา ... ผู้ใดไม่เพลิดเพลินสัญญา ... ผู้ใดไม่เพลิดเพลินสังขารทั้งหลาย.... ผู้ใดไม่เพลิดเพลินวิญญาณ ผู้นั้นชื่อว่าไม่เพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดไม่เพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่าผู้นั้นเป็นผู้พ้นทุกข์แล้ว”