๘. อภินันทนสูตร เล่ม ๑๗

ทั้งหลายในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ ก็จะยังสลัดตนออกไปไม่ได้ พรากออกไปไม่ได้ หลุดพ้นไปไม่ได้ ยังมีใจละกิเลสและวัฏฏะไม่ได้อยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลสัตว์ทั้งหลายรู้ชัดตามความเป็นจริง ซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออกซึ่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ เมื่อนั้นสัตว์ทั้งหลายในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ ก็จะสลัดตนออกไปได้ พรากออกไปได้ หลุดพ้นไปได้ มีใจละกิเลสและวัฏฏะได้อยู่”

๘. อภินันทนสูตร

ว่าด้วยความเพลิดเพลินและไม่เพลิดเพลินในขันธ์ ๕

{๖๔} [๒๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดเพลิดเพลินรูป ผู้นั้นชื่อว่าเพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่าผู้นั้นเป็นผู้ยังไม่พ้นทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลินเวทนา ... ผู้ใดเพลิดเพลินสัญญา ... ผู้ใดเพลิดเพลินสังขารทั้งหลาย ... ผู้ใดเพลิดเพลินวิญญาณ ผู้นั้นชื่อว่าเพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่าผู้นั้นเป็นผู้ยังไม่พ้นทุกข์

{๖๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดแลไม่เพลิดเพลินรูป ผู้นั้นชื่อว่าไม่เพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดไม่เพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่าผู้นั้นเป็นผู้พ้นทุกข์แล้ว ผู้ใดไม่เพลิดเพลินเวทนา ... ผู้ใดไม่เพลิดเพลินสัญญา ... ผู้ใดไม่เพลิดเพลินสังขารทั้งหลาย.... ผู้ใดไม่เพลิดเพลินวิญญาณ ผู้นั้นชื่อว่าไม่เพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดไม่เพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่าผู้นั้นเป็นผู้พ้นทุกข์แล้ว”

๙. อุปปาทสูตร

ว่าด้วยความเกิดและความดับทุกข์

{๖๖} [๓๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเกิดขึ้น ความตั้งอยู่ ความบังเกิด ความปรากฏแห่งรูป นี้เป็นความเกิดขึ้นแห่งทุกข์ เป็นความตั้งอยู่แห่งโรค เป็นความปรากฏแห่งชราและมรณะ ความเกิดขึ้น ความตั้งอยู่ ความบังเกิด ความปรากฏแห่งเวทนา ... แห่งสัญญา ... แห่งสังขารทั้งหลาย ... แห่งวิญญาณ นี้เป็นความเกิดขึ้นแห่งทุกข์ เป็นความตั้งอยู่แห่งโรค เป็นความปรากฏแห่งชราและมรณะ{๖๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความดับ ความสงบ ความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งรูป นี้เป็นความดับแห่งทุกข์ เป็นความสงบแห่งโรค เป็นความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งชราและมรณะ ความดับ ความสงบ ความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งเวทนา ... แห่งสัญญา ... แห่งสังขารทั้งหลาย ... แห่งวิญญาณ นี้เป็นความดับทุกข์ เป็นความสงบแห่งโรค เป็นความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งชราและมรณะ”

๑๐. อฆมูลสูตร

ว่าด้วยทุกข์และมูลเหตุแห่งทุกข์

{๖๘} [๓๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงทุกข์และมูลเหตุแห่งทุกข์แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกข์เป็นไฉน ทุกข์คือรูป ทุกข์คือเวทนา ทุกข์คือสัญญา ทุกข์คือสังขารทั้งหลาย ทุกข์คือวิญญาณ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าทุกข์