๕. อัสสาทสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๗

๕. อัสสาทสูตร

ว่าด้วยคุณเป็นต้นของขันธ์ ๕

{๕๙} [๒๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก่อนแต่ตรัสรู้ เมื่อเรายังเป็นพระโพธิสัตว์ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ได้มีความนึกคิดอย่างนี้ว่า ‘อะไรหนอเป็นคุณของรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อะไรหนอเป็นโทษของรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อะไรหนอเป็นการสลัดออกซึ่งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความตรึกต่อไปว่า ‘การที่สุขโสมนัสอาศัยรูปเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของรูป การที่รูปไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของรูป การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในรูปเสียได้ นี้เป็นการสลัดออกซึ่งรูปการที่สุขโสมนัสอาศัยเวทนาเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของเวทนา การที่เวทนาไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของเวทนา การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในเวทนาเสียได้ นี้เป็นการสลัดออกซึ่งเวทนา

การที่สุขโสมนัสอาศัยสัญญาเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของสัญญา การที่สัญญาไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของสัญญา การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในสัญญาเสียได้ นี้เป็นการสลัดออกซึ่งสัญญา

การที่สุขโสมนัสอาศัยสังขารทั้งหลายเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของสังขารทั้งหลาย การที่สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของสังขารทั้งหลาย การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในสังขารทั้งหลายเสียได้ นี้เป็นการสลัดออกซึ่งสังขารทั้งหลาย

การที่สุขโสมนัสอาศัยวิญญาณเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของวิญญาณ การที่วิญญาณไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของวิญญาณ การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในวิญญาณเสียได้ นี้เป็นการสลัดออกซึ่งวิญญาณ’

{๖๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่เรายังไม่รู้ยิ่งซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออกซึ่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริงอย่างนี้ ตราบนั้นเราก็ยังไม่ปฏิญาณว่าเป็นผู้ตรัสรู้ซึ่งอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ เมื่อใดแล เราได้รู้ยิ่งซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออกซึ่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริงอย่างนี้ เมื่อนั้นเราจึงปฏิญาณว่าเป็นผู้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ ก็แลญาณทัสสนะได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ ดังนี้”

๖. ทุติยอัสสาทสูตร

ว่าด้วยคุณเป็นต้นของขันธ์ ๕ สูตรที่ ๒

{๖๑} [๒๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้เที่ยวค้นหาคุณของรูป เราก็ได้พบคุณของรูปแล้ว เราได้เห็นคุณของรูป