๔. ฉันทราคสูตร เล่ม ๑๗

{๕๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเมื่อรู้ยิ่ง เมื่อกำหนดรู้ เมื่อหน่าย เมื่อละ ซึ่งรูปได้ จึงเป็นผู้สามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้ บุคคลเมื่อรู้ยิ่ง เมื่อกำหนดรู้ เมื่อหน่าย เมื่อละได้ซึ่งเวทนา ...ซึ่งสัญญา ...ซึ่งสังขารทั้งหลาย ....ซึ่งวิญญาณ จึงเป็นผู้สามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้”

๔. ฉันทราคสูตร

ว่าด้วยการละฉันทราคะในขันธ์ ๕

{๕๘} [๒๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงละฉันทราคะในรูปเสีย ด้วยการละอย่างนี้ รูปนั้นก็จักเป็นอันเธอทั้งหลายละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา เธอทั้งหลายจงละฉันทราคะในเวทนาเสีย ... เธอทั้งหลายจงละฉันทราคะในสัญญาเสีย ... เธอทั้งหลายจงละฉันทราคะในสังขารทั้งหลายเสีย ... เธอทั้งหลายจงละฉันทราคะในวิญญาณเสีย ด้วยการละอย่างนี้ วิญญาณนั้นจักเป็นอันเธอทั้งหลายละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา”

๕. อัสสาทสูตร

ว่าด้วยคุณเป็นต้นของขันธ์ ๕

{๕๙} [๒๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก่อนแต่ตรัสรู้ เมื่อเรายังเป็นพระโพธิสัตว์ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ได้มีความนึกคิดอย่างนี้ว่า ‘อะไรหนอเป็นคุณของรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อะไรหนอเป็นโทษของรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อะไรหนอเป็นการสลัดออกซึ่งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความตรึกต่อไปว่า ‘การที่สุขโสมนัสอาศัยรูปเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของรูป การที่รูปไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของรูป การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในรูปเสียได้ นี้เป็นการสลัดออกซึ่งรูปการที่สุขโสมนัสอาศัยเวทนาเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของเวทนา การที่เวทนาไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของเวทนา การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในเวทนาเสียได้ นี้เป็นการสลัดออกซึ่งเวทนา

การที่สุขโสมนัสอาศัยสัญญาเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของสัญญา การที่สัญญาไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของสัญญา การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในสัญญาเสียได้ นี้เป็นการสลัดออกซึ่งสัญญา

การที่สุขโสมนัสอาศัยสังขารทั้งหลายเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของสังขารทั้งหลาย การที่สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของสังขารทั้งหลาย การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในสังขารทั้งหลายเสียได้ นี้เป็นการสลัดออกซึ่งสังขารทั้งหลาย