๑๐. โลกสูตร เล่ม ๒๕

๑๐ เอวมฺเม สุตํ ฯ เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร โพธิรุกฺขมูเล ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ ฯ เตน โข ปน สมเยน ภควา สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺโน โหติ วิมุตฺติสุขํ ปฏิสํเวที ฯ อถ โข ภควา ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐหิตฺวา พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกสิ ฯ อทฺทสา โข ภควา พุทฺธจกฺขุนา [๒] โวโลเกนฺโต สตฺเต อเนเกหิ สนฺตาเปหิ สนฺตปฺปมาเน อเนเกหิ จ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหมาเน ราคเชหิปิ โทสเชหิปิ โมหเชหิปีติ ฯ อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ

อยํ โลโก สนฺตาปชาโต ผสฺสปเรโต โรคํ วทติ อตฺตโต

เยน ๓ หิ มญฺญติ ตโต ตํ โหติ อญฺญถา

อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต ๔ โลโก ภวปเรโต ภวเมวาภินนฺทติ

ยทาภินนฺทติ ตํ ภยํ ยสฺส ภายติ ตํ ทุกฺขํ

ภววิปฺปหานาย โข ปนิทํ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ ๑ ฯ

เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภเวน ภวสฺส วิปฺปโมกฺขมาหํสุ

สพฺเพเต อวิปฺปมุตฺตา ภวสฺมาติ วทามิ ฯ

เย วา ปน เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา วิภเวน ภวสฺส นิสฺสรณมาหํสุ

สพฺเพเต อนิสฺสฏา ภวสฺมาติ วทามิ ฯ

สพฺพุปธึ ๒ หิ ปฏิจฺจ ทุกฺขมิทํ สมฺโภติ

สพฺพุปาทานกฺขยา นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโว ฯ

โลกมิมํ ปสฺส ปุถุอวิชฺชาย ปเรตา ๓ ภูตา ภูตรตา วา อปริมุตฺตา ฯ

เย หิ เกจิ ภวา สพฺพธิ สพฺพตฺถตาย

สพฺเพเต ภวา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา ฯ

เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสโต

ภวตณฺหา ปหียติ วิภวตณฺหาภินนฺทติ ๕ ฯ

สพฺพโส ตณฺหานํ ขยา อเสสวิราคนิโรโธ นิพฺพานํ

ตสฺส นิพฺพุตสฺส ภิกฺขุโน อนุปาทา ปุนพฺภโว น โหติ ฯ

อภิภูโต มาโร วิชิตสงฺคาโม อุปจฺจคา สพฺพภวานิ ตาทีติ ฯ ทสมํ ฯ

นนฺทวคฺโค ตติโย ฯ

ตสฺสุทฺทานํ

กมฺมํ นนฺโท ยโสโช จ สารีปุตฺโต จ โกลิโต

ปิลินฺโท กสฺสโป ปิณฺโฑ สิปฺปํ โลเกน เต ทสาติ ฯ

๑ โป. ม. หิตฺวา ฯ ยุ. หตฺวา ฯ ๒ ยุ. โลกํ ฯ ๓ ม. เยน เยน ฯ

๔ ยุ. ภวปฺปตฺโต ฯ

๑ โป. ยุ. วสฺสตีติ ฯ ๒ โป. อุปธี หิ ฯ ม. อุปธึ หิ ฯ ยุ. น อุปธิ หิ ฯ

๓ โป. ปเรตภูตา ภูตโตรตา ภวา ฯ ๔ โป. ม. ยุ. วิปริณามธมฺมาติ ฯ

๕ ม. วิภวํ นาภินนฺทตีติปิ ฯ

ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคแรกตรัสรู้ ประทับอยู่ที่ควงไม้โพธิ์ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชราตำบลอุรุเวลา ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับนั่งเสวยวิมุตติสุขโดยบัลลังก์เดียวตลอด๗ วัน ครั้งนั้นแลโดยล่วง ๗ วันนั้นไป พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากสมาธินั้นแล้วทรงตรวจดูโลกด้วยพุทธจักษุ ได้ทรงเห็นหมู่สัตว์ผู้เดือดร้อนอยู่ด้วยความเดือดร้อนเป็นอันมาก และผู้ถูกความเร่าร้อนเป็นอันมากซึ่งเกิดจากราคะบ้าง เกิดจากโทสะบ้าง เกิดจากโมหะบ้าง แผดเผาอยู่ ฯ

ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนี้แล้ว ได้ทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

โลกนี้เกิดความเดือดร้อนแล้ว ถูกผัสสะครอบงำแล้ว ย่อมกล่าวถึงโรคโดยความเป็นตัวตน ก็โลกย่อมสำคัญโดยประการใด ขันธปัญจกอันเป็นวัตถุแห่งความสำคัญนั้น ย่อมเป็นอย่างอื่นจากประการที่ตนสำคัญนั้น โลกข้องแล้วในภพมีความแปรปรวนเป็นอื่น ถูกภพครอบงำแล้ว ย่อมเพลิดเพลินภพนั่นเอง (สัตว์) โลกย่อมเพลิดเพลินสิ่งใดสิ่งนั้นเป็นภัย โลกกลัวสิ่งใด สิ่งนั้นเป็นทุกข์ ก็บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์นี้เพื่อจะละภพแล ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งกล่าวความหลุดพ้นจากภพด้วยภพ(สัสสตทิฐิ)เรากล่าวว่า สมณพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมดไม่หลุดพ้นไปจากภพ ก็หรือสมณะหรือ

พราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง กล่าวความสลัดออกจากภพด้วยความไม่มีภพ (อุจเฉททิฐิ)เรากล่าวว่า สมณพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมดไม่สลัดออกไปจากภพ ก็ทุกข์นี้ย่อมเกิดเพราะอาศัยอุปธิทั้งปวง ความเกิดแห่งทุกข์ย่อมไม่มี เพราะความสิ้นอุปาทานทั้งปวง ท่านจงดูโลกนี้สัตว์ทั้งหลายเป็นจำนวนมาก ถูกอวิชชาครอบงำหรือยินดีในขันธปัญจกที่เกิดแล้ว ไม่พ้นไปจากภพก็ภพเหล่าใดเหล่าหนึ่งในส่วนทั้งปวง(ในเบื้องบนเบื้องต่ำ เบื้องขวาง) โดยส่วนทั้งปวง (สวรรค์ อบายและมนุษย์เป็นต้น) ภพทั้งหมดนั้น ไม่เที่ยง เป็นทุกข์มีความ

แปรปรวนเป็นธรรมดา อันบุคคลผู้เห็นขันธปัญจกกล่าวคือ ภพ ตามความเป็นจริงด้วย ปัญญา อันชอบอย่างนี้ อยู่ย่อมละภวตัณหาได้ทั้งไม่เพลิดเพลินวิภวตัณหา ความดับด้วยอริยมรรคเป็นเครื่องสำรอกไม่มีส่วนเหลือ เพราะความสิ้นไปแห่งตัณหาทั้งหลาย โดยประการทั้งปวง เป็นนิพพานภพใหม่ย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้น ผู้ดับแล้วเพราะไม่ถือมั่น ภิกษุนั้นครอบงำมาร ชนะสงคราม ล่วงภพได้ทั้งหมด เป็นผู้คงที่ฉะนี้แล ฯ

จบสูตรที่ ๑๐

จบนันทวรรคที่ ๓

_________

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กรรมสูตร ๒. นันทสูตร

๓. ยโสชสูตร ๔. สาริปุตตสูตร

๕. โกลิตสูตร ๖. ปิลินทวัจฉสูตร

๗. มหากัสสปสูตร ๘. ปิณฑปาตสูตร

๙. สิปปสูตร ๑๐. โลกสูตร ฯ