๓. ยโสชสูตร เล่ม ๒๕

๓. นันทวรรค ๓. ยโสชปุตตสูตร ทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’ ดูก่อนนันทะ ตั้ง แต่จิตของเธอหลุดพ้นแล้วจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่น เราก็พ้นจากการรับคำนั่นแล้ว”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรง เปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

ภิกษุผู้ข้ามพ้นจากหล่มคือกามได้ เหยียบย่ำหนาม คือกามได้ บรรลุถึงความสิ้นโมหะแล้ว ย่อมไม่หวั่นไหวในเพราะสุขหรือทุกข์

๓. ยโสชปุตตสูตร

ว่าด้วยเรื่องพระยโสชะกับบริวาร

{๗๑} [๒๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนื้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูปมีพระยโสชะเป็นหัวหน้า เดินทางมาโดยลำดับจนถึงพระนครสาวัตถี เพื่อจะเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ก็ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นทักทายกับพวกภิกษุเจ้าถิ่น ปูลาดเสนาสนะ เก็บบาตรจีวร ส่งเสียงดังเอ็ดอึงกันอยู่ในบริเวณนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอานนท์ ภิกษุ พวกไหนที่ส่งเสียงดังเอ็ดอึงเหมือนชาวประมงแย่งปลากันอยู่ที่นั่น”

ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูปมีพระยโสชะเป็นหัวหน้าเหล่านี้ เดินทางมาโดยลำดับจนถึงพระ

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

นครสาวัตถีเพื่อจะเฝ้าพระองค์ ก็ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นทักทายกับพวกภิกษุเจ้าถิ่นปูลาดเสนาสนะ เก็บบาตรจีวร ส่งเสียงดังเอ็ดอึงกันอยู่”

“ดูก่อนอานนท์ ถ้าเช่นนั้น เธอจงเรียกภิกษุเหล่านั้นมาตามคำของเราว่า ‘พระศาสดารับสั่งหาพวกท่าน”

พระอานนท์ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วเข้าไปหาภิกษุ เหล่านั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกับภิกษุเหล่านั้นว่า “พระศาสดารับสั่ง หาพวกท่าน” ภิกษุเหล่านั้นตอบรับพระอานนท์แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ถวายบังคมแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามภิกษุเหล่านั้นว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทำไมพวกเธอจึงส่งเสียงดังเอ็ดอึงเหมือนชาวประมงแย่งปลากัน”

เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามอย่างนี้แล้ว ท่านพระยโสชะได้กราบ ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูป เหล่านี้เดินทางมาโดยลำดับจนถึงพระนครสาวัตถีเพื่อจะเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นทักทายกับพวกภิกษุเจ้าถิ่น ปูลาดเสนาสนะ เก็บบาตรจีวร จึงส่งเลียงดังเอ็ดอึงกัน พระพุทธเจ้าข้า”{๗๒} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอไปเสีย เราขอประณามพวกเธอ เธอทั้งหลายไม่ควรอยู่ในสำนักเรา”

ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วลุกจากอาสนะ ถวายบังคม ทำประทักษิณพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วเก็บเสนาสนะ ถือบาตรจีวร หลีกจาริกไปทางแคว้นวัชชี ผ่านแคว้นวัชชีแล้วได้ไปที่แม่นํ้าวัคคุมุทา สร้างกุฎีมุงด้วยใบไม้อยู่จำพรรษาที่ริ่มฝั่ง

ครั้งนั้น ท่านพระยโสชะเข้าพรรษาแล้ว เรียกภิกษุทั้งหลายมาเตือนว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมุ่งหวังประโยชน์

๓. นันทวรรค ๓. ยโสชปุตตสูตร

ทรงแสวงหาความเกื้อกูล ทรงอนุเคราะห์ อาศัยความอนุเคราะห์จึงทรง ประณามพวกเรา พวกเราจงอยู่อย่างที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมุ่งหวังจะให้ได้รับประโยชน์เถิด”

{๗๓} ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระยโสชะแล้วปลีกตัวออกจากหมู่อยู่กันตามลำพ้ง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ในพรรษานั้นเองก็ได้บรรลุวิชชา ๓ กันหมดทุกรูป

{๗๔} ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถีตามพระ พุทธาภิรมย์แล้วเสด็จหลีกจาริกไปทางพระนครเวสาลีโดยลาดับ เสด็จถึงพระนครเวสาลีแล้ว ประทับอยู่ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน

{๗๕} ขณะประทับอยู่ที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมนสิการกำหนดใจภิกษุ ทั้งหลายที่อยู่ริมฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาด้วยพระทัย แล้วตรัสกับท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอานนท์ ในทิศที่พวกภิกษุที่อยู่จำพรรษาริมฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทา เราเห็นเหมือนมีแสงสว่าง รุ่งเรืองสุกใส เธอคงไม่รังเกียจที่จะไปจัดการ เรื่องที่เราสนใจ เธอจงส่งภิกษุเป็นทูตไปยังสำนักพวกภิกษุที่อยู่ริมฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทา พร้อมกับสั่งว่า ‘พระศาสดารับสั่งหาท่านทั้งหลาย พระศาสดาทรงมีพระประสงค์จะพบท่านทั้งหลาย”ท่านพระอานนท์ทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ได้กล่าวกับภิกษุรูปนั้นว่า “ดูก่อนผู้มีอายู ท่านจงเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายที่ อยู่ริมฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาแล้วจงกล่าวกับภิกษุเหล่านั้นอย่างนี้ว่า ‘พระศาสดา รับสั่งหาท่านทั้งหลาย พระองค์ทรงมีพระประสงค์จะพบท่านทั้งหลาย”

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

ภิกษุรูปนั้นรับคำท่านพระอานนท์ แล้วหายวับจากกูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ไปปรากฏตัวข้างหน้าภิกษุเหล่านั้นที่ริมฝั่งแม่นํ้าวัคคุมุทา เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ครั้นถึงที่นั้น แล้วได้กล่าวกับภิกษุเหล่านั้นว่า “พระศาสดารับสั่งหาท่านทั้งหลาย พระองค์ทรงมีพระประสงค์จะพบท่านทั้งหลาย”ภิกษุเหล่านั้นรับคำภิกษุรูปนั้นแล้วเก็บเสนาสนะ ถือบาตรจีวร หายวับจากริมฝั่งแม่น้ำวัคคุมุทาไปปรากฏตัวเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้า ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้ แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น

ก็ขณะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งด้วยอาเนญชสมาธิอยู่ ภิกษุเหล่านั้นคิดว่า “ขณะนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ด้วยวิหารธรรมข้อไหนหนอ” ครั้นแล้วก็รู้ว่า “ขณะนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ด้วย อาเนญชวิหารธรรม” ทั้งหมดจึงนั่งด้วยอาเนญชสมาธิอยู่เหมือนกันครั้งนั้น เมื่อราตรีล่วงไป ปฐมยามผ่านไป ท่านพระอานนท์ลุกจาก อาสนะห่มจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือหันไปทางที่พระผู้มีพระภาค เจ้าประทับอยู่ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีล่วงไปแล้ว ปฐมยามผ่านไปแล้ว ภิกษุอาคันตุกะทั้งหลายนั่งอยู่นานแล้ว ขอพระองค์ทรงโปรดปราศรัยกับพวกภิกษุอาคันตุกะเถิด พระพุทธเจ้าข้า”เมื่อท่านพระอานนท์กราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงนิ่งอยู่

๓. นันทวรรค ๓. ยโสชปุตตสูตร

เมื่อมัชณิมยามผ่านไป ท่านพระอานนท์ลุกจากอาสนะห่มจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือหันไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรี ล่วงไปแล้ว มัชฌิมยามผ่านไปแล้ว ภิกษุอาคันตุกะทั้งหลายนั่งอยู่นานแล้ว ขอพระองค์ทรงโปรดปราศรัยกับพวกภิกษุอาคันตุกะเถิด พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ยังทรงนิ่งอยู่เช่นเดิมเมื่อปัจฉิมยามผ่านไป รุ่งอรุณวันใหม่ ท่านพระอานนท์ลุกจาก อาสนะห่มจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง พนมมือหันไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ราตรีล่วงไปแล้ว ปัจฉิมยามผ่านไปแล้ว รุ่งอรุณวันใหม่แล้ว ภิกษุ อาคันตุกะทั้งหลายนั่งอยู่นานแล้ว ขอพระองค์ทรงโปรดปราศรัยกับพวกภิกษุอาคันตุกะเถิด พระพุทธเจ้าข้า”ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากสมาธินั้น แล้วตรัสกับท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอานนท์ ถ้าเธอรู้ แม้เท่านี้ก็คงไม่แจ่มแจ้งแก่เธอ ดูก่อนอานนท์ เรากับภิกษุ ๕๐๐ รูปทั้งหมดนี้ได้นั่งเข้าอาเนญชสมาธิกัน”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งพระอุทานนี้ ในเวลานี้ว่า

ภิกษุใดเอาชนะหนามคือกามได้ เอาชนะการด่า การฆ่า และการจองจำได้ ภิกษุนั้นเป็นผู้มั่นคง ไม่หวั่นไหว ดุจภูเขา ย่อมไม่หวั่นไหวในเพราะสุขหรือทุกข์

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

๔. สารีปุตตสูตร

ว่าด้วยพระสารีบุตรมีอุปมาเหมือนภูเขา

{๗๖} [๒๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรนั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้าอยู่ในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงเห็นท่านพระสารีบุตรนั่งขัดสมาธิอยู่อย่างนั้นลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรง เปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

ภูเขาหินย่อมไม่หวั่นไหว ตั้งอยู่มั่นคง ฉันใด เพราะโมหะสิ้นไป ภิกษุก็ไม่หวั่นไหวเหมือนภูเขา ฉันนั้น

๕. โกลิตสูตร

ว่าด้วยกายคตาสติ

{๗๗} ![๒๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงกายคตาสติไว้มั่นในภายในอยู่